{"id":1081,"date":"2012-07-15T09:34:15","date_gmt":"2012-07-15T08:34:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=1081"},"modified":"2012-08-11T19:17:50","modified_gmt":"2012-08-11T18:17:50","slug":"o-rybach-dobrych-i-zlych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/?p=1081","title":{"rendered":"O rybach dobrych i z\u0142ych"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Nie, to nie b\u0119dzie bajka o pos\u0142usznych i niegrzecznych rybkach, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 nie jeden z nas chcia\u0142by oderwa\u0107 si\u0119 od codziennej rzeczywisto\u015bci, powspomina\u0107 okres dzieci\u0144stwa i poczu\u0107, przynajmniej na chwil\u0119, b\u0142og\u0105 beztrosk\u0119.<\/p>\n

Czy kto\u015b dzi\u015b s\u0142ysza\u0142 o rybach dobrych i z\u0142ych? Pr\u0119dzej mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107 o rybach \u015bwie\u017cych lub zepsutych; o tym, \u017ce cuchn\u0105ce od\u015bwie\u017caj\u0105, zmieniaj\u0105 dat\u0119 przydatno\u015bci do spo\u017cycia i sprzedaj\u0105 prawie jako wczoraj z\u0142owione. Ale o dobrych i z\u0142ych kto\u015b s\u0142ysza\u0142? Rzadko, a szkoda, bo dobre mog\u0105 przynie\u015b\u0107 z sob\u0105 dobro, a z\u0142e…<\/p>\n

<\/p>\n

Pokarmy, kt\u00f3re ka\u017cdego dnia przyjmujemy, maj\u0105 spe\u0142nia\u0107 rol\u0119 „s\u0142u\u017cebn\u0105” – maj\u0105 utrzyma\u0107 cz\u0142owieka przy \u017cyciu. M\u0105drzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce powinni\u015bmy je\u015b\u0107, aby \u017cy\u0107, a nie \u017cy\u0107, aby je\u015b\u0107<\/em>. Jedzenie nie powinno by\u0107 celem samym w sobie, nie powinno zabiera\u0107 nam cennych godzin dnia, bo przecie\u017c „nie samym chlebem cz\u0142owiek \u017cyje”. Jednak, cho\u0107 jedzenie nie nale\u017cy do spraw najwa\u017cniejszych, to do bardzo wa\u017cnych – z punktu widzenia li tylko zdrowia fizycznego.<\/p>\n

Wedle biblijnego przekazu, dieta jak\u0105 otrzyma\u0142 cz\u0142owiek na pocz\u0105tku, sk\u0142ada\u0142a si\u0119 stricte<\/em> z pokarmu ro\u015blinnego (Rdz. 1, 29). Odbieranie \u017cycia jakiemukolwiek stworzeniu sprzeciwia\u0142o si\u0119 planowi Boga Stworzyciela. Dopiero po potopie, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 wszelk\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107 ziemi, B\u00f3g dopu\u015bci\u0142 spo\u017cywanie pokarmu zwierz\u0119cego, jednak wyra\u017anie przedstawia\u0142 tu swoj\u0105 wol\u0119.<\/p>\n

Pierwotnie wszystkie zwierz\u0119ta, bez wyj\u0105tku, jada\u0142y ro\u015bliny (Rdz. 1, 30). Ryby \u017cywi\u0142y si\u0119 wi\u0119c wodorostami. Wszystkie by\u0142y dobre, inaczej „czyste”, zdrowe (nadaj\u0105ce si\u0119 do jedzenia). Cho\u0107 nie wiadomo dok\u0142adnie kiedy zosta\u0142 wprowadzony, to wiemy, \u017ce podzia\u0142 na zwierz\u0119ta czyste i nieczyste istnia\u0142 ju\u017c przed potopem. Ryby, kt\u00f3re maj\u0105 \u0142uski i p\u0142etwy zaliczone zosta\u0142y do zwierz\u0105t czystych (Kp\u0142. 11).<\/p>\n

W\u015br\u00f3d ryb z \u0142uskami wyr\u00f3\u017cniamy generalnie ryby wielko\u0142uskie i drobno\u0142uskie. Zadziwiaj\u0105cy jest fakt wp\u0142ywu sposobu od\u017cywiania ryby na wielko\u015b\u0107 \u0142uski! Ryby wielko\u0142uskie to zwykle ryby ro\u015blino\u017cerne lub przez pewien okres \u017cycia ro\u015blino\u017cerne i \u017cywi\u0105ce si\u0119 planktonem. Natomiast ryby drobno\u0142uskie cz\u0119sto s\u0105 rybami drapie\u017cnymi, padlino\u017cernymi (ca\u0142kiem podobnie jak bez\u0142uskie) lub \u017cywi\u0105 si\u0119 drobnymi szcz\u0105tkami organizm\u00f3w zwierz\u0119cych, np. bezkr\u0119gowcami, a nawet spotyka si\u0119 w\u015br\u00f3d nich kanibalizm. Ryby drapie\u017cne \u017cyj\u0105 zwykle bardzo d\u0142ugo i przez to osi\u0105gaj\u0105 du\u017c\u0105 mas\u0119 cia\u0142a. Przez okres nawet kilkudziesi\u0119ciu lat \u017cycia kumuluj\u0105 w sobie wszelkie zanieczyszczenia, w tym r\u00f3wnie\u017c rt\u0119\u0107. Niekt\u00f3re organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 zdrowiem, w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 w nich metali ci\u0119\u017ckich, zalecaj\u0105 wykluczenie ich z diety dzieci, kobiet w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105cych. Wygl\u0105da na to, \u017ce w\u015br\u00f3d drobno\u0142uskich s\u0105 dzi\u015b ryby niezdrowe.<\/p>\n

Czy podzia\u0142 zwierz\u0105t na dobre do jedzenia i z\u0142e jest zasadny? Dlaczego zabroniono spo\u017cywania ryb nieczystych? Nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce niekt\u00f3re pokarmy mog\u0105 wywiera\u0107 ujemny wp\u0142yw na zdrowie. Ryby z p\u0142etwami i \u0142uskami przystosowane s\u0105 do odsalania organizmu. A na przyk\u0142ad „nieczysty” bez\u0142uski rekin, przysmak Japo\u0144czyk\u00f3w, aby nie \u201ewysech\u0142\u201d w g\u0142\u0119bi morza, musi mie\u0107 bardzo wysok\u0105 koncentracj\u0119 soli w swym ciele, a mo\u017cliwe to jest poprzez zatrzymanie moczu. Z tak\u0105 koncentracj\u0105 soli cz\u0142owiek musia\u0142by umrze\u0107! – dowodzi fizjolog prof. dr Walter Veith. Jak\u017ce wi\u0119c mi\u0119so rekinie mog\u0142oby by\u0107 zdrowe dla cz\u0142owieka? Skorupiaki natomiast, rarytas mieszka\u0144c\u00f3w wysp i nadmorskich kraj\u00f3w, przenosz\u0105 liczne bakterie, gdy\u017c spe\u0142niaj\u0105 w wodzie funkcj\u0119 czy\u015bcicieli (podobnie jak wszystko\u017cerna \u015bwinia na l\u0105dzie). Kraby, krewetki czy ma\u0142\u017ce dzia\u0142aj\u0105 jak filtr – umieszczone w wodzie ska\u017conej np. bakteriami, wch\u0142on\u0105 je, oczyszczaj\u0105c swoje \u015brodowisko. Zjadaj\u0105c skorupiaki, konsumujemy wi\u0119c wszelkie nieczysto\u015bci.<\/p>\n

Jeszcze p\u00f3\u0142 wieku temu traktowanie wieprzowiny, koniny, mi\u0119sa zaj\u0105ca, kr\u00f3lika czy owoc\u00f3w morza za toksyczne dla cz\u0142owieka wydawa\u0142o si\u0119 absurdem, a biblijny podzia\u0142 zwierz\u0105t na czyste — nieczyste uchodzi\u0142 za obrz\u0119dowy, rytualny przepis. Dopiero niedawno medycyna przyzna\u0142a, \u017ce biblijne zalecenia \u017cywieniowe to nie archaizm, bo mi\u0119so tzw. nieczystych zwierz\u0105t niesie rzeczywi\u015bcie zagro\u017cenie zdrowotne – m\u00f3wi Vaith. Czy\u017c wi\u0119c podzia\u0142 na czyste – nieczyste, wskazuj\u0105cy bezpieczny kierunek naszych wybor\u00f3w, nie wydaje si\u0119 uzasadniony? <\/em><\/p>\n

W\u015br\u00f3d naszego spo\u0142ecze\u0144stwa znajduj\u0105 si\u0119 dzi\u015b tacy, dla kt\u00f3rych ta klasyfikacja jest wci\u0105\u017c istotna. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich przede wszystkim \u017bydzi. To dla nich, pod nadzorem Naczelnego Rabina Polski Michaela Schudricha, sporz\u0105dzono wykaz ryb koszernych (w\u0142a\u015bciwych, dobrych). Gdyby jednak ten spis podda\u0107 analizie zgodnej z zasadami innych rabin\u00f3w, autor\u00f3w komentarzy do Tory – Rambana, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce ryba koszerna to tylko taka, kt\u00f3ra ma \u0142uski tzw. kaskeset<\/em> („kaskeset<\/em> to tylko te \u0142uski, kt\u00f3re daj\u0105 si\u0119 \u0142atwo usuwa\u0107 no\u017cem, bez uszkodzenia sk\u00f3ry ryby, i musz\u0105 by\u0107 widoczne go\u0142ym okiem”) lub rabina Rasziego (kaskeset<\/em> to \u0142uski – wagi, ci\u0119\u017carki – kt\u00f3re s\u0105 osadzone na zewn\u0105trz cia\u0142a ryby), to mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce niekt\u00f3re gatunki ryb, z tych, kt\u00f3re dzi\u015b znajduj\u0105 si\u0119 na li\u015bcie 18 koszernych, nie znalaz\u0142oby si\u0119 na niej. Bowiem zgodnie z nauczaniem Rambana i Rasziego, pewne ryby nie spe\u0142niaj\u0105 tego kryterium (maj\u0105 one niewidoczn\u0105 go\u0142ym okiem \u0142usk\u0119 lub trudno usuwalne drobne \u0142uski mocno osadzone w grubej sk\u00f3rze pokrytej cz\u0119sto \u015bluzem, czy te\u017c \u0142uski g\u0142\u0119boko wro\u015bni\u0119te w sk\u00f3r\u0119). A gdyby wzi\u0119to jeszcze pod uwag\u0119 spos\u00f3b ich od\u017cywiania…<\/p>\n

Wi\u0119c kt\u00f3ra ryba jest dobra, a kt\u00f3ra z\u0142a? Od pewnego czasu ta w\u0105tpliwo\u015b\u0107 kr\u0105\u017cy\u0142a po mojej g\u0142owie. A \u017ce ryb generalnie nie jadam, to nie docieka\u0142am. Dopiero jednak postawiona pod murem udzielenia rzetelnej odpowiedzi na pytanie: \u201ekt\u00f3re ryby b\u0119d\u0105ce w sprzeda\u017cy s\u0105 czyste\u201d, postanowi\u0142am t\u0119 spraw\u0119 dok\u0142adnej zbada\u0107. W tym celu odwiedzi\u0142am dzia\u0142y rybne w kilku marketach. Przegl\u0105da\u0142am atlasy ryb i liczne strony internetowe po\u015bwi\u0119cone rybom. Wykona\u0142am ponad 50. telefon\u00f3w, aby dotrze\u0107 do ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy na co dzie\u0144 trzymaj\u0105 ryb\u0119 w d\u0142oni. Rozmawia\u0142am z w\u0119dkarzami i ichtiologami, kierownikami produkcji w Zak\u0142adach Przetw\u00f3rstwa Rybnego, z w\u0142a\u015bcicielami gospodarstw rybackich, staw\u00f3w rybnych itp. Cho\u0107 nie byli oni jednomy\u015blni…, bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 ich opinie na temat wygl\u0105du poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w ryb, uda\u0142o mi si\u0119 przygotowa\u0107 list\u0119 tych, kt\u00f3re prawdopodobnie spe\u0142niaj\u0105 kryteria Rambana i Rasziego, a przedstawiam j\u0105 poni\u017cej wraz z aktualnym wykazem ryb koszernych wg Naczelnego Rabina Polski.<\/p>\n

RYBY KOSZERNE WED\u0141UG NACZELNEGO RABINA POLSKI MICHAELA SCHRUDRICHA <\/strong><\/p>\n

RYBY KOSZERNE DOST\u0118PNE W POLSCE: amur, karp, dorsz, fl\u0105dra, halibut, \u015bled\u017a, makrela, oko\u0144, leszcz, szczupak, sandacz, sardynka, \u0142oso\u015b, sola, szprotka, lin, pstr\u0105g, tu\u0144czyk<\/p>\n

RYBY KOSZERNE WED\u0141UG ZASADY RABINA RAMBANA <\/strong><\/p>\n

RYBY CZYSTE I PRZYPUSZCZALNIE CZYSTE: np. amur, leszcz, tilapia, \u015bled\u017a, szprot, parposz, wzdr\u0119ga, sielawa, sardela, sardynka, p\u0142o\u0107, karp, kara\u015b, ukleja, certa, brzana, bole\u0144, sieja, szczupak, lipie\u0144, tro\u0107, \u0142oso\u015b, oko\u0144, sandacz, morszczuk, sola, belona, pstr\u0105g, dorada, nototenia, labraks, cefal<\/p>\n

RYBY PRZYPUSZCZALNIE NIECZYSTE: np. makrela, tu\u0144czyk, fl\u0105dra (turbot, g\u0142adzica, stornia, zimnica) halibut bia\u0142y, halibut niebieski, czarniak, dorsz atlantycki, dorsz ba\u0142tycki, mintaj, motela, molwa, plamiak, rdzawiec, witlinek, b\u0142\u0119kitek, bonito<\/p>\n

RYBY TRUDNE DO ZAKWALIFIKOWANIA: np. lin, to\u0142pyga, jazgarz, grenadier, panga<\/p>\n

RYBY ZDECYDOWANIE NIECZYSTE: np. mi\u0119tus, w\u0119gorz, sum, konger, brosma, kergulena, \u017cabnica, w\u0142\u00f3cznik, jesiotr<\/p>\n

Pragn\u0119 serdecznie podzi\u0119kowa\u0107 ka\u017cdej osobie, kt\u00f3ra po\u015bwi\u0119ci\u0142a mi sw\u00f3j cenny czas na rozmow\u0119 o rybich \u0142uskach. Niejednokrotnie m\u00f3j telefoniczny rozm\u00f3wca z pocz\u0105tku wyra\u017ca\u0142 s\u0142yszalny u\u015bmiech i zaskoczenie na postawione mu pytanie, odpowiadaj\u0105c: „A dla kogo to dzi\u015b jest wa\u017cne? Kto takie rzeczy dzi\u015b bada?”. Szczeg\u00f3lnie dzi\u0119kuj\u0119 za konsultacj\u0119 ichtiologiczn\u0105 dr. in\u017c. Marcinowi Biernaczykowi z Wydzia\u0142u Nauk o \u017bywno\u015bci i Rybactwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, za zrozumienie, \u017cyczliwo\u015b\u0107 i okazan\u0105 pomoc.<\/p>\n

To jak? Kt\u00f3r\u0105 ryb\u0119 wybierasz na obiad? Dobr\u0105 czy z\u0142\u0105? A mo\u017ce nie ma to dla ciebie znaczenia\u2026 Albo, mo\u017ce lepiej w og\u00f3le ryb nie je\u015b\u0107? Bo, a nu\u017c, trafisz na kilkakrotnie od\u015bwie\u017can\u0105…? Wyb\u00f3r nale\u017cy zawsze do Ciebie. Dobra niesie z sob\u0105 raczej dobro, chocia\u017c\u2026 w czasach zanieczyszczenia w\u00f3d i sztucznej hodowli nie tak \u0142atwo to oceni\u0107, ale to ju\u017c inne zagadnienie.<\/p>\n

Nie dla ka\u017cdego oboj\u0119tne jest jak\u0105 ryb\u0119 mo\u017ce zje\u015b\u0107. Pomin\u0105wszy kwestie od\u017cywcze czy smakowe, \u017cyj\u0105 w\u015br\u00f3d nas tacy, dla kt\u00f3rych wzgl\u0119dy religijne – Bo\u017ce ustawy – s\u0105 niezmienne, bo s\u0105 wieczne, dane jako wyraz troski o zdrowie i szcz\u0119\u015bcie cz\u0142owieka. I to w\u0142a\u015bnie im dedykuj\u0119 ten felieton.<\/p>\n

Wi\u0119cej o rybach dowiesz si\u0119 z wyk\u0142ad\u00f3w http:\/\/blog.siegnijpozdrowie.org\/2011\/10\/nagranie-wideo-wykladu-refleksje-na.html<\/a> oraz http:\/\/blog.siegnijpozdrowie.org\/2010\/03\/nagranie-wykadu-cofnij-wskazowki-zegara.html<\/a><\/p>\n

Agata Radosh<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie, to nie b\u0119dzie bajka o pos\u0142usznych i niegrzecznych rybkach, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 nie jeden z nas chcia\u0142by oderwa\u0107 si\u0119 od codziennej rzeczywisto\u015bci, powspomina\u0107 okres dzieci\u0144stwa i poczu\u0107, przynajmniej na chwil\u0119, b\u0142og\u0105 beztrosk\u0119. Czy kto\u015b dzi\u015b s\u0142ysza\u0142 o rybach dobrych … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[307,333,355,323,356,366,322,338,321,346,335,347,348,341,342,360,345,359,370,319,318,367,365,306,337,308,357,326,339,362,349,351,331,350,336,329,361,312,352,317,303,334,304,305,353,301,302,330,315,316,371,324,314,310,332,343,364,325,311,309,358,327,340,320,363],"class_list":["post-1081","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ciekawe-artykuly","tag-amur","tag-belona","tag-blekitek","tag-bolen","tag-bonito","tag-brosma","tag-brzana","tag-cefal","tag-certa","tag-czarniak","tag-dorada","tag-dorsz-atlantycki","tag-dorsz-baltycki","tag-fladra-turbot","tag-gladzica","tag-grenadier","tag-halibut-niebieski","tag-jazgarz","tag-jesiotr","tag-karas","tag-karp","tag-kergulena","tag-konger","tag-koszerne","tag-labraks","tag-leszcz","tag-lin","tag-lipien","tag-makrela","tag-mietus","tag-mintaj","tag-molwa","tag-morszczuk","tag-motela","tag-nototenia","tag-okon","tag-panga","tag-parposz","tag-plamiak","tag-ploc","tag-podzial-biblijny","tag-pstrag","tag-ramban","tag-raszi","tag-rdzawiec","tag-ryby-czyste","tag-ryby-nieczyste","tag-sandacz","tag-sardela","tag-sardynka","tag-schrudrich","tag-sieja","tag-sielawa","tag-sledz","tag-sola","tag-stornia","tag-sum","tag-szczupak","tag-szprot","tag-tilapia","tag-tolpyga","tag-troc","tag-tunczyk","tag-ukleja","tag-wegorz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1081"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1115,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081\/revisions\/1115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}