Wed\u0142ug \u015awiatowej Organizacji Zdrowia 60% wszystkich zgon\u00f3w na \u015bwiecie spowodowanych jest chorobami przewlek\u0142ymi, takimi jak choroby serca czy nowotwory. W Polsce, oko\u0142o 88% wszystkich zgon\u00f3w jest rezultatem chor\u00f3b przewlek\u0142ych. Choroby nowotworowe odpowiedzialne s\u0105 za\u015b za oko\u0142o 25% wszystkich zgon\u00f3w (czyli oko\u0142o 30% wszystkich zgon\u00f3w w wyniku chor\u00f3b przewlek\u0142ych), co stanowi drug\u0105 co do cz\u0119stotliwo\u015bci przyczyn\u0119 \u015bmierci za chorobami kr\u0105\u017cenia.<\/p>\n
Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105ce rodzaje nowotwor\u00f3w w Polsce to rak trzonu i szyjki macicy oraz piersi u kobiet, p\u0142uca i p\u0119cherza moczowego u m\u0119\u017cczyzn. Inne organy, cz\u0119sto dotkni\u0119te rakiem to odbytnica, okr\u0119\u017cnica, gruczo\u0142 krokowy, trzustka, sk\u00f3ra i \u017co\u0142\u0105dek.<\/p>\n
Na wytworzenie si\u0119 chor\u00f3b nowotworowych ma wp\u0142yw wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Wiek i p\u0142e\u0107 to przyk\u0142ady czynnik\u00f3w, kt\u00f3rych nie mo\u017cna zmodyfikowa\u0107. Od\u017cywianie, aktywno\u015b\u0107 fizyczna, a tak\u017ce styl \u017cycia to przyczyny, kt\u00f3re mo\u017cna zmodyfikowa\u0107.<\/p>\n
Pod koniec roku 2007 World Cancer Research Fund i American Institute for Cancer Research wsp\u00f3lnie opublikowa\u0142y dokument zatytu\u0142owany \u201eDieta, od\u017cywianie, aktywno\u015b\u0107 fizyczna w profilaktyce raka, perspektywa globalna\u201d. Dokument zawiera osiem prostych zalece\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 jako wytyczne w profilaktyce raka. Autorzy tego dokumentu napisali mi\u0119dzy innymi, \u017ce \u201eprofilaktyka chor\u00f3b nowotworowych na \u015bwiecie jest jednym z najwa\u017cniejszych wezwa\u0144 dla naukowc\u00f3w, polityk\u00f3w, itd. To wezwanie mo\u017ce by\u0107 efektywnie zaadresowane poprzez pokarm, sk\u0142adniki od\u017cywcze, aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 i kompozycj\u0119 cia\u0142a, kt\u00f3re odgrywaj\u0105 centraln\u0105 rol\u0119 w zapobieganiu chorobom nowotworowym\u201d. Dalej czytamy: \u201eW zakresie, w kt\u00f3rym wp\u0142ywy \u015brodowiskowe takie jak pokarm, sk\u0142adniki od\u017cywcze i aktywno\u015b\u0107 fizyczna wp\u0142ywaj\u0105 na ryzyko zachorowania na raka, to jest choroba, kt\u00f3rej mo\u017cna zapobiec. Ten raport wyszczeg\u00f3lnia zalecenia na bazie solidnych dowod\u00f3w, kt\u00f3re je\u015bli b\u0119d\u0119 wprowadzone w \u017cycie, obni\u017c\u0105 ryzyko zachorowania na nowotwory\u201d.<\/p>\n
Utrzymaj normaln\u0105 wag\u0119 cia\u0142a<\/p>\n
Zalecenie pierwsze dotyczy wagi cia\u0142a i brzmi: \u201eUtrzymaj normaln\u0105 wag\u0119 cia\u0142a. Indeks masy cia\u0142a (BMI-Body Mass Index) spo\u0142ecze\u0144stwa powinien wynosi\u0107 mi\u0119dzy 21 a 23\u201d. BMI oblicza si\u0119 dziel\u0105c wag\u0119 cia\u0142a w kilogramach przez wzrost w metrach do kwadratu [Indeks = waga (kg)\/wzrost (m)2]. Dla przyk\u0142adu, osoba w wadze 70kg i wzro\u015bcie 1,75m ma indeks masy cia\u0142a 22,9 [Indeks = 70\/(1,75×1,75)]. BMI dzieli sie na kilka kategorii: niedowaga < 18.5, normalna waga \u2013 mi\u0119dzy 18,5 a 24,9, nadwaga 25 do 29,9 i oty\u0142o\u015b\u0107 > 30. Wed\u0142ug najnowszych danych, w Polsce oko\u0142o 11% ludzi ma nadwag\u0119 (BMI 25 \u2013 29,9), a dodatkowo oko\u0142o 3% jest oty\u0142ych (BMI > 30). Procent ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 nadwag\u0119 albo s\u0105 otyli w Polsce, jak i na \u015bwiecie wzrasta. W tym wzgl\u0119dzie przoduj\u0105 Stany Zjednoczone, gdzie oko\u0142o 70% ludzi doros\u0142ych jest oty\u0142ych albo ma nadwag\u0119. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych prognoz za 25 lat ca\u0142e albo prawie ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo ameryka\u0144skie b\u0119dzie mia\u0142o nadwag\u0119 albo b\u0119dzie oty\u0142e.<\/p>\n
Ryzyko \u015bmierci na raka w\u015br\u00f3d oty\u0142ych m\u0119\u017cczyzn i kobiet jasno ilustruje artyku\u0142 opisuj\u0105cy wyniki badania znanego jako Cancer Prevention Study. Autorzy tego artyku\u0142u oszacowali, \u017ce kobieta z BMI> 35, w por\u00f3wnaniu do kobiety z normalnym BMI (18,5 \u2013 25), ma o 46% wy\u017csze ryzyko zachorowania na raka okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy, o 112% wy\u017csze ryzyko raka piersi, o 176% wy\u017csze ryzyko raka trzustki, o 220% wy\u017csze ryzyko raka szyjki macicy i o 525% wy\u017csze ryzyko raka macicy. W przypadku oty\u0142ych m\u0119\u017cczyzn ryzyko zwi\u0119ksza si\u0119 o 34% w przypadku raka gruczo\u0142u krokowego (prostaty), o 84% raka okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy, o 94% raka \u017co\u0142\u0105dka, o 161% raka trzustki i o 352% raka w\u0105troby.<\/p>\n
B\u0105d\u017a aktywny fizycznie ka\u017cdego dnia<\/p>\n
Zalecenie drugie dotyczy aktywno\u015bci fizycznej. \u201eB\u0105d\u017a aktywny fizycznie ka\u017cdego dnia. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna powinna wynosi\u0107 oko\u0142o 30 minut szybkiego spaceru ka\u017cdego dnia. Gdy twoja kondycja fizyczna ju\u017c si\u0119 poprawi, zwi\u0119ksz aktywno\u015b\u0107 do 60 minut albo wi\u0119cej umiarkowanego, lub 30 minut lub wi\u0119cej dynamicznego wysi\u0142ku fizycznego ka\u017cdego dnia\u201d. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna mo\u017ce pom\u00f3c obni\u017cy\u0107 ryzyko zachorowania na raka kilku organ\u00f3w, takich jak na przyk\u0142ad okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy. Wed\u0142ug autor\u00f3w artyku\u0142u z European Journal of Cancer Prevention: \u201eW por\u00f3wnaniu z osobami z najni\u017cszym poziomem aktywno\u015bci fizycznej a w wieku 30-39 lat ryzyko zachorowania na raka okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy obni\u017cone by\u0142o o 56% u os\u00f3b z najwi\u0119kszym poziomem aktywno\u015bci fizycznej\u201d.<\/p>\n
Unikaj picia napoj\u00f3w s\u0142odzonych i fast food\u00f3w<\/p>\n
Zalecenie trzecie dotyczy spo\u017cywania napoj\u00f3w i produkt\u00f3w s\u0142odzonych oraz spo\u017cywania tak zwanych fast food\u00f3w. \u201eOgranicz spo\u017cycie produkt\u00f3w wysokokalorycznych. Spo\u017cywaj produkty wysokokaloryczne sporadycznie. Unikaj picia napoj\u00f3w s\u0142odzonych. Spo\u017cywaj \u201efast foody\u201d sporadycznie albo wcale\u201d. To zalecenie zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do dokumentu przede wszystkim ze wzgl\u0119du na wp\u0142yw spo\u017cycia napoj\u00f3w s\u0142odzonych, baton\u00f3w czekoladowych i wielu fast food\u00f3w na wag\u0119 cia\u0142a. Na dodatek, najnowsze badania wskazuj\u0105 na to, \u017ce spo\u017cycie cukru i napoj\u00f3w s\u0142odzonych (soft drinks) zwi\u0119ksza ryzyko raka trzustki. Jedno z bada\u0144 opublikowanych w znanym ameryka\u0144skim \u017curnalu klinicznym (American Journal of Clinical Nutrition) wykaza\u0142o, \u017ce osoby spo\u017cywaj\u0105ce najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 cukru mia\u0142y o prawie 70% wi\u0119ksze ryzyko wyst\u0105pienia raka trzustki w por\u00f3wnaniu z tymi, spo\u017cywaj\u0105cymi go w najmniejszej ilo\u015bci. Podobnie, osoby spo\u017cywaj\u0105ce najwi\u0119cej napoj\u00f3w s\u0142odzonych mia\u0142y o ponad 90% wi\u0119ksze ryzyko raka trzustki w por\u00f3wnaniu do tych spo\u017cywaj\u0105cych ich najmniej.<\/p>\n
Spo\u017cywaj g\u0142\u00f3wnie produkty ro\u015blinne<\/p>\n
Zalecenie czwarte m\u00f3wi: \u201eSpo\u017cywaj g\u0142\u00f3wnie produkty ro\u015blinne. Spo\u017cywaj r\u00f3\u017cnorodne warzywa, owoce, zbo\u017ca z pe\u0142nego przemia\u0142u i produkty str\u0105czkowe (fasole). Spo\u017cywaj stosunkowo nierafinowane p\u0142atki zbo\u017cowe (zbo\u017ca), produkty str\u0105czkowe i inne, zawieraj\u0105ce du\u017co b\u0142onnika\u201d.<\/p>\n
Badania przeprowadzone w ostatnich kilkudziesi\u0119ciu latach wykaza\u0142y, \u017ce spo\u017cywanie nierafinowanych produkt\u00f3w ro\u015blinnych obni\u017ca ryzyko wyst\u0105pienia raka wielu organ\u00f3w, w tym raka gruczo\u0142u krokowego (prostaty), piersi, sk\u00f3ry (squamous cell carcinoma \u2013 rak p\u0142askonab\u0142onkowy), \u017co\u0142\u0105dka, \u015bluz\u00f3wki macicy, okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy, p\u0142uca i narz\u0105d\u00f3w oddechowych, gard\u0142a i jamy ustnej, prze\u0142yku, krtani i innych. Dla przyk\u0142adu, badanie przeprowadzone w Polsce wykaza\u0142o, \u017ce osoby u kt\u00f3rych spo\u017cycie owoc\u00f3w okre\u015blono jako \u201eniskie\u201d mia\u0142y o 120% wy\u017csze ryzyko zachorowania na raka \u017co\u0142\u0105dka w por\u00f3wnaniu z osobami o spo\u017cyciu okre\u015blonym jako \u201ewysokie\u201d. Warto w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie tylko spo\u017cywanie nierafinowanych zb\u00f3\u017c mo\u017ce obni\u017cy\u0107 ryzyko raka wielu organ\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c, \u017ce spo\u017cycie rafinowanych produkt\u00f3w zbo\u017cowych mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 ryzyko pojawienia si\u0119 niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w. Badanie znane jako Iowa Women Study wykaza\u0142o, \u017ce kobiety, spo\u017cywaj\u0105ce najwi\u0119ksze ilo\u015bci produkt\u00f3w nierafinowanych mia\u0142y najni\u017csze ryzyko raka \u015bluz\u00f3wki macicy. Natomiast, spo\u017cycie zb\u00f3\u017c rafinowanych zwi\u0119ksza\u0142o ryzyko tego rodzaju raka.<\/p>\n
Zredukuj spo\u017cycie mi\u0119sa i w\u0119dlin<\/p>\n
Zalecenie pi\u0105te odnosi si\u0119 do produkt\u00f3w zwierz\u0119cych. \u201eZredukuj spo\u017cycie mi\u0119sa i w\u0119dlin. Przeci\u0119tne spo\u017cycie mi\u0119sa czerwonego nie powinno przekroczy\u0107 300g (11oz) na tydzie\u0144, z tego niewiele \u2013 a najlepiej nic \u2013 powinno pochodzi\u0107 z w\u0119dlin\u201d. Okre\u015blenie \u201eczerwone mi\u0119so\u201d odnosi si\u0119 do mi\u0119sa wieprzowego, wo\u0142owego, ko\u0144skiego, koziego i baraniny. Wp\u0142yw spo\u017cycia mi\u0119sa na raka ilustruj\u0105 wyniki badania przeprowadzonego we W\u0142oszech, w kt\u00f3rym naukowcy por\u00f3wnali ryzyko \u015bmierci wskutek nowotworu r\u00f3\u017cnych organ\u00f3w w\u015br\u00f3d ludzi spo\u017cywaj\u0105cych mi\u0119so czerwone przynajmniej 7 razy na tydzie\u0144, z osobami ze spo\u017cyciem 3 albo mniej razy na tydzie\u0144. Wyniki wykaza\u0142y wy\u017csze ryzyko powstania raka o ponad 60% w przypadku raka \u017co\u0142\u0105dka, ponad 90% raka okr\u0119\u017cnicy, ponad 70% raka odbytnicy, ponad 60% raka trzustki, ponad 60% raka p\u0119cherza moczowego, ponad 20% raka piersi, ponad 50% raka \u015bluz\u00f3wki macicy i ponad 30% raka jajnik\u00f3w. Mi\u0119so i w\u0119dliny zawieraj\u0105 stosunkowo du\u017ce ilo\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w rakotw\u00f3rczych, takich jak aminy heterocykliczne, wielopier\u015bcieniowe w\u0119glowodory aromatyczne, azotany, pestycydy, a tak\u017ce hormony. Niekt\u00f3re z tych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych s\u0105 wynikiem sposobu karmienia zwierz\u0105t a inne przygotowania mi\u0119sa i w\u0119dlin do spo\u017cycia. Szczeg\u00f3lnie przestrzega si\u0119 przed cz\u0119stym spo\u017cyciem mi\u0119sa i w\u0119dlin z grilla, w\u0119dzonych i sma\u017conych ze wzgl\u0119du na tworzenie si\u0119 w nich zwi\u0105zk\u00f3w rakotw\u00f3rczych.<\/p>\n
Ogranicz spo\u017cycie alkoholu do zera<\/p>\n
Zalecenie sz\u00f3ste odnosi si\u0119 do picia napoj\u00f3w alkoholowych. \u201eZ punktu widzenia zapobiegania chorobom nowotworowym najlepiej jest ograniczy\u0107 spo\u017cycie alkoholu do zera\u201d. Nawet umiarkowane spo\u017cycie alkoholu podwy\u017csza ryzyko wyst\u0105pienia raka kilku organ\u00f3w. Badanie znane jako Multiethnic Cohort Study (Wieloetniczne Badanie Kohortowe) wykaza\u0142o, \u017ce kobiety kt\u00f3re spo\u017cywa\u0142y dwa lub wi\u0119cej drinki dziennie, mia\u0142y o ponad 100% wi\u0119ksze ryzyko zachorowania na raka \u015bluz\u00f3wki macicy. Inne badanie z udzia\u0142em kobiet w stosunkowo m\u0142odym wieku (20 do 49 lat) wykaza\u0142o, \u017ce te kt\u00f3re przez 5 lat przed diagnoz\u0105 spo\u017cywa\u0142y 2 lub wi\u0119cej drinki dziennie, mia\u0142y o ponad 80% wi\u0119ksze ryzyko powstania raka piersi.<\/p>\n
Zredukuj konsumpcj\u0119 produkt\u00f3w z du\u017c\u0105 zawarto\u015bci\u0105 soli<\/p>\n
Zalecenie si\u00f3dme odnosi si\u0119 do soli. \u201eZredukuj konsumpcj\u0119 produkt\u00f3w z du\u017c\u0105 zawarto\u015bci\u0105 soli. Przeci\u0119tne spo\u017cycie soli nie powinno przekroczy\u0107 5g na dzie\u0144 (2g sodu)\u201d. Nadmiarne spo\u017cycie sodu \u0142\u0105czy si\u0119 z powstaniem raka \u017co\u0142\u0105dka, kt\u00f3ry w Polsce wyst\u0119puje oko\u0142o dwa razy cz\u0119\u015bciej w\u015br\u00f3d kobiet, w por\u00f3wnaniu do kobiet w USA, i ponad dwa razy cz\u0119\u015bciej w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn. M\u0119\u017cczy\u017ani choruj\u0105 na raka \u017co\u0142\u0105dka prawie 2,5 raza cz\u0119\u015bciej ni\u017c kobiety. Dlatego to zalecenie jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cne dla spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. W Stanach Zjednoczonych \u015brednie spo\u017cycie na osob\u0119 wynosi oko\u0142o 4200mg. Japo\u0144czycy spo\u017cywaj\u0105 oko\u0142o cztery razy wi\u0119cej sodu i maj\u0105 znacznie wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 przypadk\u00f3w raka \u017co\u0142\u0105dka. Dobrze jest r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce przynajmniej w Stanach Zjednoczonych najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em sodu s\u0105 gotowe dania mro\u017cone albo puszkowane dost\u0119pne w sklepach. Ponadto dania kupowane w restauracjach, szczeg\u00f3lnie tzw. fast foodach znacz\u0105co przyczyniaj\u0105 si\u0119 do spo\u017cycia sodu. S\u00f3d dodany do po\u017cywienia w domu z solniczki stanowi oko\u0142o 15% ca\u0142ego spo\u017cycia sodu. Nie mniej jednak nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce niekt\u00f3re przyprawy takie jak Vegeta albo produkty, jak og\u00f3rki kiszone zawieraj\u0105 poka\u017ane ilo\u015bci soli i nale\u017cy je spo\u017cywa\u0107 w umiarkowanych ilo\u015bciach.<\/p>\n
Dostarczaj organizmowi sk\u0142adniki od\u017cywcze wy\u0142\u0105cznie z po\u017cywieniem<\/p>\n
Zalecenie \u00f3sme m\u00f3wi o spo\u017cyciu suplement\u00f3w dietetycznych. \u201eStaraj si\u0119 dostarczy\u0107 organizmowi sk\u0142adniki od\u017cywcze wy\u0142\u0105cznie z po\u017cywieniem. Suplementy dietetyczne nie s\u0105 zalecane w profilaktyce raka\u201d. To zalecenie mo\u017ce zaskoczy\u0107 niekt\u00f3rych czytelnik\u00f3w. Wiele os\u00f3b u\u017cywa suplementy dietetyczne w celach profilaktyki chor\u00f3b. Niekt\u00f3rzy ludzie nawet wierz\u0105, \u017ce choroby s\u0105 wynikiem wyja\u0142owienia ziemi, co prowadzi do spo\u017cycia mniejszej ni\u017c optymalnej dawki sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, co z kolei sk\u0142ania ich do spo\u017cycia suplement\u00f3w dietetycznych. Badania pokaza\u0142y jednak, \u017ce z wyj\u0105tkiem selenu, inne sk\u0142adniki spo\u017cywane jako suplementy albo nie mia\u0142y wp\u0142ywu na profilaktyk\u0119 raka albo nawet podwy\u017csza\u0142y ryzyko jego wyst\u0105pienia.<\/p>\n
Chocia\u017c \u017cadne z tych zalece\u0144 nie traktowa\u0142o o spo\u017cywaniu tak zwanego t\u0142uszczu trans, nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce spo\u017cycie tego t\u0142uszczu zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia mi\u0119dzy innymi choroby nowotworowej gruczo\u0142u krokowego. Badanie opublikowane w \u017curnalu Carcinogenesis wykaza\u0142o, \u017ce osoby ze spo\u017cyciem t\u0142uszczu trans r\u00f3wnym lub wi\u0119kszym ni\u017c 5,76 grama na dzie\u0144 mia\u0142y o 177% wi\u0119ksze ryzyko zaawansowanego raka gruczo\u0142u krokowego w por\u00f3wnaniu z osobami ze spo\u017cyciem nie wi\u0119kszym ni\u017c 2,52.<\/p>\n
Podsumowuj\u0105c, dieta bogata w r\u00f3\u017cnorodne produkty ro\u015blinne, takie jak zbo\u017ca z pe\u0142nego przemia\u0142u, owoce i warzywa, zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwory organ\u00f3w takich jak gruczo\u0142 krokowy, okr\u0119\u017cnica, \u017co\u0142\u0105dek, piersi i sk\u00f3ra\u201d.<\/p>\n
Dieta bogata w produkty rafinowane, bogate w t\u0142uszcz typu trans, mi\u0119so, w\u0119dliny i produkty pochodzenia zwierz\u0119cego zwi\u0119ksza ryzyko zachorowania na raka okr\u0119\u017cnicy, sk\u00f3ry, piersi, prostaty i innych organ\u00f3w. Dodatkowo, aktywno\u015b\u0107 fizyczna obni\u017ca, a nadwaga i spo\u017cywanie wi\u0119kszo\u015bci suplement\u00f3w dietetycznych podwy\u017csza to ryzyko. Autorzy dokumentu po\u015bwi\u0119conego profilaktyce raka stwierdzili: \u201eNaszym zdaniem przegl\u0105d dowod\u00f3w, na kt\u00f3rych oparli\u015bmy zalecenia, daje wspania\u0142\u0105 szans\u0119 do zapobiegania chorobom nowotworowym i do poprawienia zdrowia. Osoby indywidualne, jak i ca\u0142e narody maj\u0105 w swoich r\u0119kach mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia pe\u0142niejszego i zdrowszego \u017cycia\u201d.<\/p>\n
Roman Pawlak Ph.D, RD<\/p>\n
\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/adwentysci.com\/rakowi-mozna-zapobiec\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wed\u0142ug \u015awiatowej Organizacji Zdrowia 60% wszystkich zgon\u00f3w na \u015bwiecie spowodowanych jest chorobami przewlek\u0142ymi, takimi jak choroby serca czy nowotwory. W Polsce, oko\u0142o 88% wszystkich zgon\u00f3w jest rezultatem chor\u00f3b przewlek\u0142ych. Choroby nowotworowe odpowiedzialne s\u0105 za\u015b za oko\u0142o 25% wszystkich zgon\u00f3w (czyli … Czytaj dalej