{"id":1258,"date":"2013-04-04T20:25:58","date_gmt":"2013-04-04T19:25:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=1258"},"modified":"2013-04-16T14:30:56","modified_gmt":"2013-04-16T13:30:56","slug":"plaga-bezsennosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/?p=1258","title":{"rendered":"Plaga bezsenno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Na bezsenno\u015b\u0107 si\u0119 nie umiera. Umiera si\u0119 przez bezsenno\u015b\u0107. Za kierownic\u0105, w fabryce, na polu. A czasem na strychu. Tyle \u017ce jako przyczyn\u0119 zgonu podaje si\u0119 zwykle nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek lub samob\u00f3jstwo \u2014 ocenia dr Micha\u0142 Skalski zajmuj\u0105cy si\u0119 medycyn\u0105 snu. Dlatego \u0142atwo odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce problemu nie ma. Jednak wed\u0142ug \u015awiatowej Organizacji Zdrowia, a\u017c po\u0142owa populacji na \u015bwiecie cierpi z powodu bezsenno\u015bci lub jest ni\u0105 zagro\u017cona. M\u00f3wi si\u0119 nawet o epidemii XXI wieku.<\/strong><\/p>\n

Z roku na rok \u015bpimy coraz gorzej. Mamy trudno\u015bci z zasypianiem lub za wcze\u015bnie si\u0119 budzimy, sen jest przerywany lub p\u0142ytki, rano \u2014 a cz\u0119sto i przez ca\u0142y dzie\u0144 \u2014 czujemy si\u0119 zm\u0119czeni. W 1996 r. do bezsenno\u015bci przyzna\u0142o si\u0119 29% Polak\u00f3w, zaledwie cztery lata p\u00f3\u017aniej \u2014 ju\u017c 39%! Gorsza jako\u015b\u0107 snu oznacza gorsz\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia. Ludzie n\u0119kani bezsenno\u015bci\u0105 rzadziej awansuj\u0105, mniej zarabiaj\u0105, s\u0105 bardziej podatni na depresj\u0119, maj\u0105 k\u0142opoty z pami\u0119ci\u0105 i koncentracj\u0105, cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 i umieraj\u0105 z powodu udar\u00f3w m\u00f3zgu i zawa\u0142\u00f3w serca, maj\u0105 obni\u017con\u0105 odporno\u015b\u0107 i zaburzenia hormonalne. Problemy ze snem maj\u0105 nawet nastolatki! Dziesi\u0119\u0107 lat temu jedynie 5% m\u0142odych Polak\u00f3w skar\u017cy\u0142o si\u0119 na bezsenno\u015b\u0107. Teraz a\u017c co pi\u0105ty ankietowany w wieku 15-19 lat co najmniej od roku ma k\u0142opoty z zasypianiem, a 27% nie pami\u0119ta nawet, od kiedy nie dosypia \u2014 wynika z bada\u0144 TNS OBOP przeprowadzonych na zlecenie kampanii edukacyjnej \u201eDobrze \u015bpij \u2014 aktywnie \u017cyj\u201d. Tymczasem sen odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w utrwalaniu wspomnie\u0144, co ma zasadnicze znaczenie w procesie uczenia si\u0119. Ponadto bezsenno\u015b\u0107 w m\u0142odo\u015bci sprzyja oty\u0142o\u015bci i cukrzycy w p\u00f3\u017aniejszych latach, bo niedosypianie zak\u0142\u00f3ca metabolizm. Niewyspane dzieci s\u0105 nadpobudliwe i cierpi\u0105 na zaburzenia emocjonalne. Mo\u017ce st\u0105d te\u017c, jak podejrzewaj\u0105 specjali\u015bci, wzrost liczby b\u00f3jek w polskich szko\u0142ach. Wed\u0142ug psychiatr\u00f3w, trudno\u015bci z zasypianiem s\u0105 pierwszym objawem coraz cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cej u nastolatk\u00f3w tzw. depresji m\u0142odzie\u0144czej.<\/p>\n

Tylko znikomy procent chorych szuka rozwi\u0105zania problemu u lekarza. Zreszt\u0105 lekarze pierwszego kontaktu wci\u0105\u017c niewiele wiedz\u0105 o leczeniu bezsenno\u015bci, skoro program nauczania medycyny obejmuje tylko dwa wyk\u0142ady o \u015bnie! Dla wi\u0119kszo\u015bci bowiem sen jest zjawiskiem biernym: wystarczy po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119, wyciszy\u0107, poczeka\u0107, a on sam przyjdzie. Tymczasem eksperymenty wykaza\u0142y, \u017ce to nieprawda \u2014 w m\u00f3zgu s\u0105 o\u015brodki, kt\u00f3re trzeba w\u0142\u0105czy\u0107, by sen wywo\u0142a\u0107!<\/p>\n

Wszystko przez Edisona<\/h3>\n

W ci\u0105gu doby dwukrotnie przekraczamy tzw. wrota snu, kt\u00f3re oddzielaj\u0105 krain\u0119 czujno\u015bci od krainy senno\u015bci: oko\u0142o godziny 23, gdy otwieraj\u0105 si\u0119 na o\u015bcie\u017c, i oko\u0142o 14, gdy ledwie si\u0119 uchylaj\u0105. W obu przypadkach odczuwamy rosn\u0105c\u0105 potrzeb\u0119 snu. \u201eLekcewa\u017cenie rytmu dobowego mo\u017ce mie\u0107 dla nas najwi\u0119ksze konsekwencje \u2014 t\u0142umaczy\u0142 w wywiadzie dla \u201eMagazynu\u201d dr Micha\u0142 Skalski, kt\u00f3ry prowadzi Poradni\u0119 Leczenia Zaburze\u0144 Snu przy Klinice Psychiatrycznej AM w Warszawie. \u2014 To, co si\u0119 teraz wyprawia, nazywam gwa\u0142tem na rytmie oko\u0142odobowym. Wcze\u015bniej ludzie \u017cyli zgodnie z natur\u0105. 99% ludzi wstawa\u0142o o wschodzie s\u0142o\u0144ca, a k\u0142ad\u0142o si\u0119 o zachodzie. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 wraz z wynalezieniem \u017car\u00f3wki przez Edisona. Wyzwolone z okow\u00f3w ciemno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa zacz\u0119\u0142y \u017cy\u0107 24 godziny na dob\u0119\u201d. Je\u015bli kto\u015b pracuje noc\u0105, musi spa\u0107 w dzie\u0144, tymczasem taki sen, z natury kr\u00f3tszy, odbija si\u0119 na kondycji ca\u0142ego organizmu. Jak podkre\u015bla dr Skalski, wiele os\u00f3b ju\u017c po p\u00f3\u0142 roku pracy zmianowej ma kompletnie zrujnowane \u017cycie psychiczne i fizyczne.<\/p>\n

Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b skar\u017c\u0105cych si\u0119 na bezsenno\u015b\u0107 jest to, \u017ce wskutek wielu nieprzespanych nocy wykszta\u0142ca si\u0119 u nich nawyk niespania. Bezsenno\u015b\u0107 sytuacyjna przekszta\u0142ca si\u0119 wi\u0119c w przewlek\u0142\u0105. Zwyczajne czynno\u015bci, jak mycie z\u0119b\u00f3w, \u015bcielenie \u0142\u00f3\u017cka, zgaszenie \u015bwiat\u0142a, wyzwalaj\u0105 u zdrowego cz\u0142owieka mechanizm aktywizuj\u0105cy sen. Ale u os\u00f3b, kt\u00f3re nie przespa\u0142y kilku nocy z rz\u0119du, ten sam wieczorny rytua\u0142 odp\u0119dza senno\u015b\u0107, bo \u017ale si\u0119 kojarzy \u2014 zamiast wypoczynku zwiastuje nast\u0119pn\u0105 nieprzespan\u0105 noc. Jeste\u015bmy zbyt spi\u0119ci, by zasn\u0105\u0107. I tak zaczyna si\u0119 b\u0142\u0119dne ko\u0142o: wi\u0119cej zdenerwowania, mniej snu. Z ka\u017cd\u0105 noc\u0105 jest coraz gorzej.<\/p>\n

Tabletki nie wystarcz\u0105<\/h3>\n

Bezsenno\u015bci\u0105 zagro\u017ceni s\u0105 zazwyczaj ludzie pedantyczni, stale kontroluj\u0105cy swoje zachowanie, gesty, emocje. Wszelkie zmiany wywo\u0142uj\u0105 u nich napi\u0119cia, a te \u2014 trudno\u015bci w zasypianiu. Wyst\u0105pienie zaburze\u0144 snu jest bardziej prawdopodobne u os\u00f3b \u017cyj\u0105cych w po\u015bpiechu, wiecznie podekscytowanych. Ale i te opanowane nie s\u0105 wolne od ryzyka w przypadku, gdy ich spok\u00f3j jest okupiony wewn\u0119trzn\u0105 walk\u0105.<\/p>\n

Bezsenno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bciej dotyka kobiety. Dlaczego? Bo dwa razy cz\u0119\u015bciej cierpi\u0105 na depresj\u0119, a bezsenno\u015b\u0107 nale\u017cy do jej podstawowych objaw\u00f3w. Ponadto trzykrotnie cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani choruj\u0105 na zaburzenia l\u0119kowe (takie, kt\u00f3re nie wynikaj\u0105 z konkretnego zagro\u017cenia). Na ich sen maj\u0105 te\u017c wp\u0142yw zmiany hormonalne. Sen kobiet wyra\u017anie zmienia si\u0119 w cyklu miesi\u0105czkowym \u2014 poprawia si\u0119 w jego drugiej po\u0142owie, gdy narasta st\u0119\u017cenie progesteronu. Hormon ten, podobnie jak nasenne leki z grupy benzodiazepin, zapewnia sen, ale niezbyt g\u0142\u0119boki, bez najbardziej warto\u015bciowego stadium snu wolnofalowego.<\/p>\n

Bezsenno\u015b\u0107 pogarsza si\u0119 z wiekiem \u2014 dotyka a\u017c 90% ludzi po 60. roku \u017cycia. Co si\u00f3dmy emeryt rozwi\u0105zania szuka w tabletkach nasennych. Nale\u017cymy do grupy kraj\u00f3w o najwi\u0119kszym ich zu\u017cyciu. Kobiety si\u0119gaj\u0105 po nasenne tabletki trzy razy cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. Tymczasem po kilku tygodniach ci\u0105g\u0142ego stosowania leki te przestaj\u0105 dzia\u0142a\u0107, a potem pojawia si\u0119 uzale\u017cnienie. Zreszt\u0105 podobnie jak leki przeciwb\u00f3lowe nie likwiduj\u0105 przyczyn b\u00f3lu, tak te nasenne nie lecz\u0105 bezsenno\u015bci. \u0141agodz\u0105 tylko jej objawy.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy si\u0119gaj\u0105 po alkohol, ale to pozorny sprzymierzeniec \u2014 o ile mo\u017ce wspom\u00f3c pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 snu, na pewno do g\u00f3ry nogami wywraca drug\u0105. Szybciej uzale\u017cnia ni\u017c leki nasenne. Je\u015bli dzi\u015b rozpoczniemy walk\u0119 z bezsenno\u015bci\u0105 od lampki koniaku, to \u2014 jak przestrzega dr Skalski \u2014 po roku nie za\u015bniemy bez butelki \u201eczystej\u201d.<\/p>\n

Bezsenno\u015b\u0107 mo\u017cna wyleczy\u0107, cho\u0107 leczenie jest d\u0142ugotrwa\u0142e. Dlatego osoby maj\u0105ce problemy z zasypianiem (przekracza p\u00f3\u0142 godziny) czy regularnie budz\u0105ce si\u0119 w nocy powinny szuka\u0107 pomocy u specjalisty.<\/p>\n

Tajemnicza hipnotoksyna<\/h3>\n

A\u017c trzy czwarte przypadk\u00f3w bezsenno\u015bci ma pod\u0142o\u017ce psychiczno-emocjonalne. Nieprawid\u0142owy sen jest pierwszym zwiastunem tego, \u017ce \u017cyjemy zbyt szybko, zbyt nerwowo, \u017ce nosimy w sobie r\u00f3\u017cne napi\u0119cia i l\u0119ki. Bezsenno\u015b\u0107 mog\u0105 te\u017c wyzwala\u0107 choroby somatyczne: nadczynno\u015b\u0107 tarczycy, bezdech, reumatyzm, rak, cukrzyca. Przyczynia si\u0119 do niej z\u0142a dieta \u2014 brak \u017celaza i miedzi w po\u017cywieniu, nadmiar kawy i herbaty, szczeg\u00f3lnie po po\u0142udniu, alkohol czy cola. Rzadziej wyst\u0119puje czynnik genetyczny \u2014 m\u00f3wi si\u0119 wtedy o tzw. \u015bmiertelnej rodzinnej bezsenno\u015bci. Jest dziedziczna i atakuje kolejne pokolenia. Zaczyna si\u0119 banalnie \u2014 od k\u0142opot\u00f3w z zasypianiem. Potem dochodz\u0105 inne dolegliwo\u015bci: przyspieszone t\u0119tno, nadmierna potliwo\u015b\u0107, wzrost ci\u015bnienia krwi. W ko\u0144cu chory przestaje w og\u00f3le spa\u0107, a po roku umiera. Mniej ni\u017c 5% przypadk\u00f3w stanowi tzw. bezsenno\u015b\u0107 pierwotna, gdy trudno ustali\u0107 przyczyn\u0119 zaburze\u0144, a pacjent skar\u017cy si\u0119 na k\u0142opoty ze snem \u201eod zawsze\u201d. Podejrzewa si\u0119, \u017ce win\u0119 ponosi tu niedostateczna aktywno\u015b\u0107 o\u015brodka snu.<\/p>\n

Naukowcy twierdz\u0105, \u017ce za zaburzenia snu odpowiada jakie\u015b bia\u0142ko gromadz\u0105ce si\u0119 w stanie czuwania, kt\u00f3re stopniowo \u201ezatruwa\u201d m\u00f3zg (st\u0105d nazwa \u2014 hipnotoksyna), czyni\u0105c nas coraz bardziej sennymi. Zadaniem snu jest \u201eodtrucie\u201d m\u00f3zgu. Rol\u0119 czujnika mierz\u0105cego st\u0119\u017cenie hipnotoksyny mia\u0142by pe\u0142ni\u0107 o\u015brodek snu. Permanentnym niedoborem tego bia\u0142ka naukowcy t\u0142umacz\u0105 niekt\u00f3re przypadki bezsenno\u015bci. S\u0119k w tym, \u017ce mimo prawie stuletnich bada\u0144 nad tajemnicz\u0105 hipnotoksyn\u0105 i milion\u00f3w dolar\u00f3w wydanych na jej wyekstrahowanie, do tej pory jej nie znaleziono. Przekonanie o istnieniu \u201etruj\u0105cego\u201d bia\u0142ka si\u0119ga XIX wieku, gdy pewien angielski badacz przeprowadzi\u0142 swoisty eksperyment. Przez kilka nocy z rz\u0119du biega\u0142 po londy\u0144skich parkach ze sfor\u0105 ps\u00f3w. Kiedy zwierz\u0119ta pada\u0142y ze zm\u0119czenia i niewyspania, pobiera\u0142 od nich p\u0142yn m\u00f3zgowo-rdzeniowy i wstrzykiwa\u0142 innym \u2014 wypocz\u0119tym psom. Te natychmiast zasypia\u0142y. \u015awiat naukowc\u00f3w ju\u017c kilkakrotnie og\u0142asza\u0142 sensacj\u0119: mamy hipnotoksyn\u0119! O takie dzia\u0142anie podejrzewano najpierw serotonin\u0119, potem czynniki tajemniczo okre\u015blane jako S, SPS, DISP, w ko\u0144cu melatonin\u0119. Ale odkrycie tego fizjologicznego \u015brodka nasennego wci\u0105\u017c przed nami. Jak s\u0105dzi wielu, by\u0142oby to odkrycie na miar\u0119 Nobla.<\/p>\n

Niebezpieczne skutki<\/h3>\n

Ludzie, kt\u00f3rzy \u017ale sypiaj\u0105, w ci\u0105gu dnia s\u0105 zm\u0119czeni i w zwi\u0105zku z tym mniej wydajni, a czasem niebezpieczni \u2014 cz\u0119\u015bciej pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy. Po siedemnastu godzinach czuwania kierowcy s\u0105 tak \u201epijani\u201d z niewyspania, jakby mieli p\u00f3\u0142 promila alkoholu we krwi. Podejrzewa si\u0119, \u017ce po\u0142owa \u015bmiertelnych wypadk\u00f3w drogowych zwi\u0105zana jest z brakiem dostatecznie d\u0142ugiego snu. Ryzyko wypadku przy pracy kogo\u015b, kto niedosypia, jest czterokrotnie wi\u0119ksze. Czarnobyl, Three Mile Island w USA, Union Carbide w indyjskim Bhopalu, prom \u201eHeweliusz\u201d \u2014 wszystkie te katastrofy wydarzy\u0142y si\u0119 w nocy lub nad ranem. Jak podkre\u015bla dr Skalski, to nie przypadek: ka\u017cda by\u0142a splotem kilku czynnik\u00f3w, kt\u00f3re za dnia by\u0142yby ocenione inaczej. Osoby maj\u0105ce za\u017cegna\u0107 niebezpiecze\u0144stwo, jeszcze je pot\u0119gowa\u0142y, zmagaj\u0105c si\u0119 i z problemami, i z fal\u0105 ogarniaj\u0105cej je senno\u015bci. \u015aledztwo NASA wykaza\u0142o, \u017ce za wypadek wahad\u0142owca Challenger, kt\u00f3ry eksplodowa\u0142 tu\u017c po starcie, by\u0142 odpowiedzialny pracownik, kt\u00f3ry nie zg\u0142osi\u0142 w odpowiednim czasie uszkodzenia. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przez ostanie trzy dni spa\u0142 jedynie po dwie godziny na dob\u0119. Brak snu prowadzi bowiem do zaburzenia pracy umys\u0142u i nie pozwala w\u0142a\u015bciwie reagowa\u0107 na zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n

Jak napisa\u0142 Peretz Lavie w swej ksi\u0105\u017cce pt. Czarowny \u015bwiat snu<\/em>, los milion\u00f3w spoczywa dzi\u015b w r\u0119kach ludzi, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 na nocnych zmianach w przemy\u015ble nuklearnym i energetycznym \u2014 zauwa\u017ca dr Skalski.<\/p>\n

Katarzyna Lewkowicz-Siejka<\/p>\n

[W artykule oparto si\u0119 na obszernym wywiadzie z dr. Micha\u0142em Skalskim, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w Magazynie Gazety Wyborczej 25.11.1999 roku].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na bezsenno\u015b\u0107 si\u0119 nie umiera. Umiera si\u0119 przez bezsenno\u015b\u0107. Za kierownic\u0105, w fabryce, na polu. A czasem na strychu. Tyle \u017ce jako przyczyn\u0119 zgonu podaje si\u0119 zwykle nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek lub samob\u00f3jstwo \u2014 ocenia dr Micha\u0142 Skalski zajmuj\u0105cy si\u0119 medycyn\u0105 snu. … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[477],"class_list":["post-1258","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ciekawe-artykuly","tag-bezsennosc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1258"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1276,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1258\/revisions\/1276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}