Czy internet, iPody, telefony kom\u00f3rkowe i wszelkiej ma\u015bci nowoczesne systemy informatyczne nale\u017cy zaliczy\u0107 do pozytywnych zdobyczy ludzko\u015bci? Czy dobro mo\u017ce by\u0107 z\u0142em? Czy wi\u0119cej mo\u017ce oznacza\u0107 mniej? Jak wp\u0142ywa to na nasz umys\u0142? Warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym w\u0142a\u015bnie w marcu, gdy obchodzimy \u015awiatowy Dzie\u0144 M\u00f3zgu.<\/p>\n
Siedemnastowieczny francuski filozof Kartezjusz napisa\u0142 w swoim filozoficzno-matematycznym traktacie Rozprawa o metodzie s\u0142ynne s\u0142owa: cogito ergo sum \u2014 my\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem. Czy ta prawda jest nadal aktualna? Gdyby mia\u0142 szans\u0119 zaistnie\u0107 ponownie i przyjrze\u0107 si\u0119 zachowaniu ludzi w obecnych czasach, by\u0107 mo\u017ce sformu\u0142owa\u0142by now\u0105 tez\u0119: jestem, ale nie my\u015bl\u0119! Niewykluczone, \u017ce id\u0105c g\u0142\u0119biej w swojej analizie ludzko\u015bci XXI wieku, filozof wysun\u0105\u0142by kolejne tezy: jestem, wi\u0119c chc\u0119 lub: jestem, wi\u0119c to moje, czy w ko\u0144cu: jestem\u2026 najlepszy! Pazerno\u015b\u0107, egoizm i pycha zdominowa\u0142y wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka. Gdzie maj\u0105 sw\u00f3j pocz\u0105tek? W ludzkim umy\u015ble.<\/p>\n
Geniusz architektury<\/p>\n
Doskona\u0142y B\u00f3g stworzy\u0142 cz\u0142owieka na swoje podobie\u0144stwo. Bez \u017cadnych wad. Anatomia naszego cia\u0142a jest wci\u0105\u017c podziwiana i zg\u0142\u0119biana przez naukowc\u00f3w. Jest jednak w organizmie szczeg\u00f3lny narz\u0105d, kt\u00f3ry tak bardzo wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 i tajemniczo\u015bci\u0105, \u017ce do dzi\u015b, pomimo ogromnego post\u0119pu wiedzy medycznej, zosta\u0142 poznany jedynie \u201ew zarysie\u201d. M\u00f3zg, bo o nim mowa, jest niepowtarzalnym arcydzie\u0142em Bo\u017cej architektury. Zbudowany z miliard\u00f3w kom\u00f3rek u\u0142o\u017conych w niewyobra\u017calnie perfekcyjny spos\u00f3b, tworzy tak z\u0142o\u017cone struktury, \u017ce nawet najwybitniejsi neurofizjolodzy s\u0105 \u015bwiadomi tego, \u017ce to, co wiedz\u0105 o ludzkim m\u00f3zgu, jest jedynie kropl\u0105 w morzu ich niewiedzy. Jak napisa\u0142 Bill O\u2019Brien, \u201enajwi\u0119kszym niezbadanym terytorium na \u015bwiecie jest przestrze\u0144 mi\u0119dzy naszymi uszami\u201d.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesne technologie informatyczne usi\u0142uj\u0105 cho\u0107 zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do niekt\u00f3rych mo\u017cliwo\u015bci ludzkiego m\u00f3zgu. Jednak wyniki nie przedstawiaj\u0105 si\u0119 imponuj\u0105co, gdy\u017c typowy superkomputer wa\u017cy oko\u0142o tysi\u0105ca razy wi\u0119cej, ma 10 tys. razy wi\u0119ksz\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 i zu\u017cywa ponad milion razy wi\u0119cej energii ni\u017c jego Bo\u017cy prototyp wielko\u015bci zaledwie melona1. Jak to jest mo\u017cliwe? Sekret tkwi w budowie i mocy neuron\u00f3w. Cho\u0107 dowiedziano si\u0119 ju\u017c o nich bardzo wiele, to jednak niewiadomych pozosta\u0142o jeszcze wi\u0119cej. Dlaczego? Bo patent znajduje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie u w\u0142a\u015bciciela tego projektu \u2014 Stworzyciela wszech\u015bwiata.<\/p>\n
Niezwykle ciekaw\u0105 rzecz\u0105 jest to, \u017ce proces\u00f3w my\u015blowych nie da si\u0119 zbada\u0107 metodami naukowymi, a wi\u0119kszo\u015bci zachodz\u0105cych w m\u00f3zgu zjawisk nie mo\u017cna odtworzy\u0107 w \u017cadnym urz\u0105dzeniu skonstruowanym przez cz\u0142owieka. Stwierdzono bowiem, \u017ce dzia\u0142anie m\u00f3zgu nie ma charakteru algorytmicznego. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, procesy w nim zachodz\u0105ce nie przebiegaj\u0105 wed\u0142ug sta\u0142ych powtarzalnych schemat\u00f3w \u2014 dlatego komputery nigdy nie b\u0119d\u0105 w stanie nie tylko zast\u0105pi\u0107, ale nawet symulowa\u0107 pracy ludzkiego m\u00f3zgu2. Aktywno\u015b\u0107 synaptyczna ludzkiego m\u00f3zgu jest osza\u0142amiaj\u0105ca \u2014 10 tys. bilon\u00f3w (1016) po\u0142\u0105cze\u0144 nerwowych na sekund\u0119! Trzeba by miliona komputer\u00f3w wyposa\u017conych w procesor Pentium Intela, by mog\u0142y temu sprosta\u0107 cho\u0107 w cz\u0119\u015bci, nie licz\u0105c tysi\u0119cy megawat\u00f3w energii, kt\u00f3rymi nale\u017ca\u0142oby je zasila\u0107!3.<\/p>\n
Bo\u017cy pierwiastek<\/p>\n
Chocia\u017c nie potrafimy ca\u0142kowicie rozszyfrowa\u0107 z\u0142o\u017conej anatomii m\u00f3zgu, to jednak wydaje si\u0119, \u017ce przynajmniej wiemy, do czego nam s\u0142u\u017cy. B\u00f3g umie\u015bci\u0142 w naszym ciele specjalny \u201enadajnik\u201d, przez kt\u00f3ry chce si\u0119 z nami komunikowa\u0107. Czy zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce m\u00f3zg jest jedynym urz\u0105dzeniem, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego mo\u017cemy rozmawia\u0107 z najwi\u0119ksz\u0105 Inteligencj\u0105 w kosmosie? Nie potrzebujemy pod\u0142\u0105czenia do megageneratora pr\u0105du, nie musimy kupowa\u0107 drogich i skomplikowanych elektronicznych urz\u0105dze\u0144 echolokacyjnych. B\u00f3g s\u0142yszy nie tylko szept, ale ka\u017cd\u0105 nasz\u0105 my\u015bl, nawet t\u0119, kt\u00f3rej jeszcze ca\u0142kowicie nie uformowali\u015bmy i nie potrafimy odpowiednio sprecyzowa\u01074. Z technicznego punktu widzenia jest to fenomen nie do poj\u0119cia.<\/p>\n
Neurolodzy, neurobiolodzy i inni badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 tymi zagadnieniami wielokrotnie przeszukiwali wzd\u0142u\u017c i wszerz m\u00f3zg cz\u0142owieka w nadziei, \u017ce odnajd\u0105 tam specjaln\u0105 struktur\u0119 anatomiczn\u0105 \u2014 sedno naszego \u201eja\u201d, w kt\u00f3rym mog\u0142aby zasiada\u0107 i rozmy\u015bla\u0107 jaka\u015b esencja naszego jestestwa. Dot\u0105d takowej nie znaleziono. I wcale mnie to nie dziwi. Jestem przekonany, \u017ce to \u201eco\u015b\u201d nie ma konkretnej lokalizacji i nie istnieje w formie strukturalnej. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze nazywaj\u0105 to Bo\u017cym pierwiastkiem, Biblia za\u015b \u2014 duchem umys\u0142u5, kt\u00f3rego nie da si\u0119 wyd\u0142uba\u0107 ostrzem skalpela i obejrze\u0107 pod mikroskopem. To tak jakby kto\u015b usi\u0142owa\u0142 znale\u017a\u0107 wewn\u0105trz fortepianu nokturn Chopina. Cz\u0142owiecze\u0144stwo le\u017cy w r\u0119kach naszego Stw\u00f3rcy. I ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n
Okna na \u015bwiat<\/p>\n
Arystoteles powiedzia\u0142: \u201eNie ma nic w umy\u015ble, czego by przedtem nie by\u0142o w zmys\u0142ach\u201d6. Jest w tym wiele prawdy. Wzrok, s\u0142uch, smak, po\u00adwonienie i dotyk to pi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych kana\u0142\u00f3w transmisyjnych, kt\u00f3rymi codziennie zbieramy informacje o otaczaj\u0105cym nas \u015bwiecie. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce bez nich nasze \u017cycie by\u0142oby niepe\u0142ne. No bo czy dobiegaj\u0105ca uszu pi\u0119kna muzyka nie koi naszych zszarpanych nerw\u00f3w, czy niepowtarzalny smak truskawek nie sprawia naszemu podniebieniu rozkoszy, czy nasze oczy nie cieszy cudowny widok ton\u0105cej w kwiatach \u0142\u0105ki, a dotyk ukochanej osoby nie czyni nas szcz\u0119\u015bliwymi? Oczywi\u015bcie \u017ce tak, bo zmys\u0142y s\u0105 darem od Boga.<\/p>\n
Jednak czy znaczy to, \u017ce tylko za ich po\u015brednictwem istnieje dost\u0119p do naszego umys\u0142u? Czy mo\u017cna bez nich \u017cy\u0107? Wyobra\u017amy sobie, \u017ce w wyniku nieszcz\u0119\u015bliwego wypadku stracili\u015bmy wzrok i s\u0142uch, a zmys\u0142 dotyku prawie nie funkcjonuje na skutek g\u0142\u0119bokich poparze\u0144 ca\u0142ego cia\u0142a. Dodajmy do tego brak powonienia i smaku z jakiej\u015b innej przyczyny oraz udar m\u00f3zgu, kt\u00f3ry przyku\u0142 nas do w\u00f3zka inwalidzkiego. Czy nasze \u017cycie faktycznie by\u0142oby zgaszone i nie przedstawia\u0142o ju\u017c \u017cadnej warto\u015bci? Czy bez zmys\u0142\u00f3w, bez mo\u017cliwo\u015bci samodzielnego poruszania si\u0119 jeste\u015bmy jeszcze cz\u0142owiekiem? A mo\u017ce dopiero wtedy pozostaje w nas przede wszystkim cz\u0142owiek?<\/p>\n
To prawda, \u017ce nie widz\u0119, nie s\u0142ysz\u0119, nie czuj\u0119, nie chodz\u0119, ale… my\u015bl\u0119. Wi\u0119c nadal jestem.<\/p>\n
Burza w m\u00f3zgu<\/p>\n
Nasz umys\u0142 jest nie tylko kana\u0142em \u0142\u0105cz\u0105cym nas z Bogiem. Jest te\u017c polem bitwy. Bitwy o nas i nasze \u017cycie. Ta wojna nie toczy si\u0119 dzi\u015b za pomoc\u0105 mieczy, czo\u0142g\u00f3w czy rakiet. Taktyka zosta\u0142a zmieniona. Kto\u015b pr\u00f3buje w spos\u00f3b delikatny i stopniowy doprowadzi\u0107 do takiego stanu, aby\u015bmy sami si\u0119 zabili. Przy czym kluczowym punktem tej metody jest utrzymanie nas w przekonaniu, \u017ce nic z\u0142ego si\u0119 nie dzieje, aby\u015bmy nie zdawali sobie sprawy z faktu, \u017ce umieramy. Oczywi\u015bcie mam tu na my\u015bli \u015bmier\u0107 duchow\u0105, bo to, \u017ce zbli\u017camy si\u0119 do fizycznej \u015bmierci, np. na skutek oty\u0142o\u015bci, mia\u017cd\u017cycy, nikotynizmu czy alkoholizmu, najcz\u0119\u015bciej jeste\u015bmy w stanie odczu\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n
Mechanizm tej wojny jest prosty i skuteczny, bo zasadza si\u0119 na wykorzystaniu naszych zmys\u0142\u00f3w. I nie chodzi o ich zniszczenie, ale wprost przeciwnie \u2014 wykorzystanie w maksymalnym stopniu, roz\u017carzenie do czerwono\u015bci. Kto\u015b robi nam burz\u0119 w m\u00f3zgu, kt\u00f3r\u0105 odbieramy jako dzia\u0142anie pozytywne. No bo c\u00f3\u017c z\u0142ego jest w kolorowych billboardach reklamowych, grach komputerowych, wszechobecnej artystycznej (i nie tylko) formie erotyki, ogl\u0105daniu perfekcyjnego obrazu na ekranach telewizor\u00f3w full HD i innych godnych po\u017c\u0105dania gad\u017cetach, kt\u00f3re w doskona\u0142ej formie przekazu wlewaj\u0105 si\u0119 hektolitrami poprzez nasze zmys\u0142y i zalepiaj\u0105 dusz\u0119 niczym g\u0119sta smo\u0142a? Albo czy co\u015b niew\u0142a\u015bciwego jest w zdobyciu trzech fakultet\u00f3w, dw\u00f3ch doktorat\u00f3w, a jak\u017ce, habilitacja te\u017c si\u0119 przyda, przecie\u017c im wi\u0119ksz\u0105 posiadamy wiedz\u0119, tym lepiej? Niczym wulkan tryskamy erudycj\u0105, nasz intelekt i elokwencja potrafi\u0105 wprowadzi\u0107 w zachwyt przyjaci\u00f3\u0142 i znajomych. Szersze horyzonty, wy\u017csze zarobki, presti\u017c; jednym s\u0142owem \u2014 same korzy\u015bci!<\/p>\n
Czy rzeczywi\u015bcie? Doskona\u0142y zwodziciel sprawia, \u017ce jeste\u015bmy dumni z w\u0142asnej skuteczno\u015bci i umiej\u0119tno\u015bci pod\u0105\u017cania za duchem czasu. Co wi\u0119cej, jeste\u015bmy nawet sk\u0142onni uzna\u0107 to za Bo\u017ce b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Z\u0142o nie potrzebuje naszej deklaracji, \u017ce nie ma Boga. Mo\u017cemy sobie nawet w Niego wierzy\u0107. Nie ma to bowiem wi\u0119kszego znaczenia, poniewa\u017c proces zdobywania owych d\u00f3br, czyli zaspokajanie pr\u00f3\u017cnej ambicji i rozbuchanych zmys\u0142\u00f3w, wype\u0142nia nam czas bez reszty. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 z Bogiem jest przez nas samych blokowana. Nie chc\u0119 przez to powiedzie\u0107, \u017ce zdobywanie wykszta\u0142cenia czy bycie zamo\u017cnym cz\u0142owiekiem to co\u015b z gruntu z\u0142ego. Ale istnieje bardzo, ale to bardzo cienka granica pomi\u0119dzy dobr\u0105 \u201ewersj\u0105 posiadania\u201d a chciwo\u015bci\u0105, egoizmem i pych\u0105. Osobi\u015bcie nie lubi\u0119 spacerowa\u0107 w strefie przygranicznej.<\/p>\n
Pokolenie hipertekstowe<\/p>\n
Obecnie rozpowszechniana jest opinia, i\u017c ka\u017cdy, kto powa\u017cnie my\u015bli o karierze, powinien w pierwszej kolejno\u015bci pracowa\u0107 nad podzielno\u015bci\u0105 uwagi. Biurowa \u017conglerka sta\u0142a si\u0119 norm\u0105. Jednoczesne wykonywanie wielu czynno\u015bci \u2014 czytanie poczty elektronicznej, rozmowa przez telefon, porz\u0105dkowanie danych, obs\u0142uga faksu \u2014 to oczywisty, zdawa\u0142oby si\u0119, spos\u00f3b na przyswojenie jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci informacji w jak najkr\u00f3tszym czasie.<\/p>\n
Po\u015bpiech i rodz\u0105ca si\u0119 z niego niecierpliwo\u015b\u0107 sta\u0142y si\u0119 zmor\u0105 XXI wieku. Wykazano, \u017ce bez irytacji jeste\u015bmy w stanie czeka\u0107 na wind\u0119 \u015brednio 15 sekund, polityk odpowiada na pytanie \u2014 bez wzgl\u0119du na stopie\u0144 jego z\u0142o\u017cono\u015bci \u2014 8 sekund, w tokijskich restauracjach wystawia si\u0119 rachunek na podstawie tempa konsumpcji: im szybciej jesz, tym mniej p\u0142acisz7. \u017byjemy w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re jak samonap\u0119dzaj\u0105ca si\u0119 maszyna ka\u017ce nam \u017cy\u0107 wed\u0142ug has\u0142a: szybki lub martwy. Uwa\u017camy, \u017ce mamy za ma\u0142o czasu, dlatego zaczynamy odmierza\u0107 go ju\u017c w nanosekundach. Coraz cz\u0119\u015bciej nasze modlitwy brzmi\u0105 tak, jak wyrazi\u0142 to kiedy\u015b ameryka\u0144ski pisarz Oren Arnold: \u201ePanie Bo\u017ce, prosz\u0119 Ci\u0119, daj mi cierpliwo\u015b\u0107, i to ju\u017c!\u201d. Jeste\u015bmy wtr\u0105cani w szale\u0144czy wir \u017cycia, aby\u015bmy p\u0119dzili przez nie, nie zwa\u017caj\u0105c na innych, traktuj\u0105c cz\u0142owieka nie jak bli\u017aniego, ale jak rywala, kt\u00f3rego za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy pokona\u0107 \u2014 my\u015bl\u0105, mow\u0105, uczynkiem i zaniedbaniem.<\/p>\n
A co w kwestii pomna\u017cania wiedzy ma do powiedzenia wsp\u00f3\u0142czesna nauka? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy, w tym profesor Ernst Poppel z Instytutu Psychologii Medycznej Uniwersytetu Maximilians w Monachium uwa\u017ca, \u017ce nie da si\u0119 skutecznie i nie powinno si\u0119 wykonywa\u0107 kilku czynno\u015bci naraz. Zdecydowanie odradza \u201eskakanie po kana\u0142ach\u201d, gdy\u017c przetwarzane w ten spos\u00f3b informacje nie pozostawiaj\u0105 trwa\u0142ego, pozytywnego \u015bladu w strukturach neuronalnych8. Co wi\u0119cej, psychiatrzy John Ratey i Edward Hallowell z Harvardu ostrzegaj\u0105, \u017ce takie zachowania mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 tzw. zesp\u00f3\u0142 pseudo-ADD (zesp\u00f3\u0142 braku koncentracji)9. Ponadto, jak zauwa\u017cy\u0142a Maryanna Wolf, psycholog z Tufts University w Stanach Zjednoczonych, okazuje si\u0119, \u017ce nie tylko wa\u017cne jest, co czytamy i czego s\u0142uchamy, ale r\u00f3wnie istotne jest, jak to robimy10.<\/p>\n
Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na internet \u2014 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 wiedzy. Szacuje si\u0119, \u017ce na \u015bwiecie korzysta z niego oko\u0142o p\u00f3\u0142tora miliarda ludzi. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce z jednej strony internet jest przydatnym i cennym osi\u0105gni\u0119ciem ludzko\u015bci, ale z drugiej jest kolejn\u0105 furtk\u0105, a w\u0142a\u015bciwie gigantyczn\u0105 bram\u0105 z\u0142a. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce w dobie tak zawansowanej technologii przesy\u0142ania danych ludzko\u015b\u0107 wzbije si\u0119 na wy\u017cyny swojego intelektu, a m\u0105dro\u015b\u0107 zapanuje nad \u015bwiatem. Niestety, tak si\u0119 nie dzieje. Co wi\u0119cej, obserwuje si\u0119 proces dok\u0142adnie odwrotny. Ro\u015bnie pokolenie \u201em\u0105drych inaczej\u201d. Liczne badania naukowe dowodz\u0105, \u017ce osoby, zw\u0142aszcza m\u0142ode, sp\u0119dzaj\u0105ce du\u017co czasu w sieci, s\u0105 bardzo podatne na wp\u0142ywy zewn\u0119trzne. Wykszta\u0142caj\u0105 si\u0119 u nich tzw. hipertekstowe umys\u0142y. Bynajmniej nie oznacza to, i\u017c prezentuj\u0105 szczeg\u00f3lnie wysoki poziom oczytania, wiedzy czy ch\u0119ci do nauki. Raczej mo\u017cna ten stan okre\u015bli\u0107 jako wysok\u0105 sprawno\u015b\u0107 techniczn\u0105 m\u00f3zgu. Nazwa\u0142bym to \u201eneuronowaniem\u201d, czyli u\u017cywaniem kom\u00f3rek nerwowych, ale bez cech w\u0142a\u015bciwego my\u015blenia.<\/p>\n
Hipertekst, kt\u00f3rego najlepszym przyk\u0142adem s\u0105 strony internetowe, jest uproszczon\u0105 form\u0105 przekazu tre\u015bci typu encyklopedycznego. U\u017cytkownik, klikaj\u0105c myszk\u0105, ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiego prze\u015blizgiwania si\u0119 przez rozmaite tre\u015bci. Odnosi przy tym wra\u017cenie, \u017ce trwale przyswoi\u0142 zawart\u0105 tam wiedz\u0119, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci zapozna\u0142 si\u0119 jedynie z kilkoma poj\u0119ciami i has\u0142ami11. Ten spos\u00f3b percepcji powoduje, \u017ce tok my\u015blenia przestaje by\u0107 linearny, a zaczyna przebiega\u0107 wielow\u0105tkowo. Pozornie wydaje si\u0119, \u017ce ma to same plusy: podzielno\u015b\u0107 uwagi, \u015bwietna orientacja przestrzenna, b\u0142yskawiczna umiej\u0119tno\u015b\u0107 zmiany obiektu zainteresowania. Jednak bardziej wnikliwa analiza wykazuje, \u017ce ludzie ci nie potrafi\u0105 wyci\u0105ga\u0107 og\u00f3lnych wniosk\u00f3w, nie s\u0105 zdolni do g\u0142\u0119bszej refleksji i nie s\u0105 w stanie przyj\u0105\u0107 szerszego punktu widzenia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 naukowc\u00f3w przewiduje, \u017ce hipertekst jest krokiem w kierunku ubezw\u0142asnowolnienia cz\u0142owieka, gdy\u017c umieszczane przez autora tzw. linki narzucaj\u0105 odbiorcy konkretn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 skojarze\u0144, ograniczaj\u0105c tym samym swobod\u0119 wyobra\u017ani czytelnika. Jak pisze dr Pawe\u0142 Misiak, \u201eistniej\u0105 obawy, \u017ce je\u015bli ten rodzaj przekazu zdominuje wsp\u00f3\u0142czesny system edukacyjny, to trudno b\u0119dzie o wykszta\u0142cenie krytycznego, samodzielnego, pog\u0142\u0119bionego my\u015blenia, nawet u ludzi uzyskuj\u0105cych stopnie naukowe. Ju\u017c dzi\u015b m\u0142odzie\u017c szkolna szeroko korzysta z rozmaitych bryk\u00f3w i gotowc\u00f3w, czyli umys\u0142owych makdonald\u00f3w\u201d12.<\/p>\n
Nadmierna stymulacja informacj\u0105<\/p>\n
Czy wielogodzinne bombardowanie m\u00f3zgu wirtualnymi, wielow\u0105tkowymi bod\u017acami mo\u017ce by\u0107 dla niego szkodliwe? Owszem, nadmierna stymulacja prowadzi do zwi\u0119kszenia produkcji przez kor\u0119 m\u00f3zgow\u0105 dopaminy, substancji odpowiedzialnej mi\u0119dzy innymi za odczuwanie przyjemno\u015bci. Taki stan prowadzi do uzale\u017cnienia. Dlatego celem surfowania po internecie staje si\u0119 nie tyle zg\u0142\u0119bianie problemu, co dotarcie do kolejnej przyjemno\u015bci. W efekcie osoby takie, \u017cyj\u0105c przed ekranem monitora i maj\u0105c teoretycznie kontakt z ca\u0142ym \u015bwiatem, paradoksalnie s\u0105 coraz mniej \u015bwiadome jego i siebie.<\/p>\n
Profesor Wojciech Kostowski, neurolog z warszawskiego Instytutu Psychiatrii i Neurologii, powiedzia\u0142 podczas jednej w konferencji naukowych, \u017ce siecioholizm mo\u017cna zaliczy\u0107 do uzale\u017cnie\u0144 behawioralnych kompulsywnych, czyli przymusowych. Jeste\u015bmy uzale\u017cnieni nie tyle od internetu, co raczej od zwi\u0105zanych z obecno\u015bci\u0105 w sieci zachowa\u0144. Zaobserwowano, \u017ce wysy\u0142anie tylko pewnych informacji o wiadomo\u015bci jest dla wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy bardziej u\u017cyteczne i ciekawe ni\u017c przekazywanie jej tre\u015bci13.<\/p>\n
Susan Greenfield, dyrektor Kr\u00f3lewskiego Instytutu Wielkiej Brytanii i profesor neurofizjologii na Uniwersytecie Oksfordzkim, jest zdania, \u017ce za masowe korzystanie z internetu zap\u0142acimy wysok\u0105 cen\u0119. Tracimy pami\u0119\u0107, wnioskujemy powierzchownie, mamy trudno\u015bci z koncentracj\u0105, zaniedbujemy swoje funkcje spo\u0142eczne i rodzinne. Zaczynaj\u0105 natomiast przewa\u017ca\u0107 osamotnienie i stany depresyjne. Greenfield zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce permanentnie podwy\u017cszony poziom dopaminy w m\u00f3zgu obserwuje si\u0119 u ludzi chorych na schizofreni\u0119, u kt\u00f3rych dochodzi do niszczenia kory m\u00f3zgowej, a tak\u017ce u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, u kt\u00f3rych m\u00f3zg nie jest jeszcze ostatecznie ukszta\u0142towany. To upowa\u017cnia wed\u0142ug niej do stwierdzenia, \u017ce \u201eintensywne korzystanie z nowych technologii internetowych (…), podobnie jak wszelkie inne u\u017cywki, mo\u017ce uczyni\u0107 z nas osoby przypominaj\u0105ce chorych psychicznie, dzieci nastawione na zabaw\u0119 czy narkoman\u00f3w\u201d14.<\/p>\n
Sk\u0105d bierze si\u0119 m\u0105dro\u015b\u0107<\/p>\n
Czy do tego powo\u0142a\u0142 nas B\u00f3g, aby\u015bmy szli przez \u017cycie z chor\u0105 wyobra\u017ani\u0105, karmi\u0105c si\u0119 umys\u0142owymi hamburgerami? Jak wida\u0107, nauka jest pe\u0142na obaw co do skutk\u00f3w post\u0119puj\u0105cej technicyzacji spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n
Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce wiedza niejednokrotnie mo\u017ce wzbudzi\u0107 podziw i uznanie, ale jedynie m\u0105dro\u015b\u0107 sk\u0142ania do refleksji. Ciekawie to uj\u0105\u0142 dr Andrzej Krzywka z Uniwersytetu im. Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201em\u0105dro\u015b\u0107 jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wyboru pyta\u0144, jakie nale\u017cy zada\u0107 wiedzy, a nie umiej\u0119tno\u015bci\u0105 udzielania w\u0142a\u015bciwych odpowiedzi\u201d15.<\/p>\n
Jednak najpe\u0142niejszy opis m\u0105dro\u015bci znajdziemy w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, kt\u00f3re m\u00f3wi, \u017ce nie da si\u0119 jej kupi\u0107, wygra\u0107 na loterii, nie da si\u0119 jej nauczy\u0107 ani zmierzy\u0107. M\u0105dro\u015b\u0107 jest darem od Boga16 i od Niego pochodzi poznanie i rozum17. A wszystkie skarby m\u0105dro\u015bci s\u0105 ukryte w Chrystusie18.<\/p>\n
M\u0105dro\u015b\u0107 nie jest wi\u0119c najwy\u017cszym stopniem wiedzy, ale jest atrybutem Boga i tylko od Niego mo\u017cemy j\u0105 otrzyma\u0107. Je\u017celi b\u0119dziemy zabiegani, rozkojarzeni, skoncentrowani na b\u0142yskotkach tego \u015bwiata, zaj\u0119ci wieloma sprawami jednocze\u015bnie, w\u00f3wczas w swoim kalendarzu nie znajdziemy czasu dla Boga. On nie odbiera esemes\u00f3w. B\u00f3g pragnie spotka\u0107 si\u0119 z nami osobi\u015bcie w ciszy i spokoju. Musimy odnale\u017a\u0107 Go w swoim umy\u015ble.<\/p>\n
W Ewangelii Jana opisana jest rozmowa Jezusa z Piotrem. Mistrz pyta ucznia: \u201eSzymonie, synu Jana, mi\u0142ujesz mnie wi\u0119cej ni\u017c ci? Tak Panie! Ty wiesz, \u017ce ci\u0119 mi\u0142uj\u0119. (…) Rzecze mu znowu po raz drugi: (…) mi\u0142ujesz mnie? Rzecze mu: Tak, Panie! Ty wiesz, \u017ce ci\u0119 mi\u0142uj\u0119. (…) Rzecze mu po raz trzeci: (…) mi\u0142ujesz mnie? Zasmuci\u0142 si\u0119 Piotr (…) i odpowiedzia\u0142: Panie! Ty wszystko wiesz\u201d19.<\/p>\n
Zachowanie Jezusa wydaje si\u0119 z pocz\u0105tku nieracjonalne i nieekonomiczne. Przecie\u017c w tym czasie m\u00f3g\u0142by wymieni\u0107 z Piotrem wi\u0119cej wa\u017cnych informacji. Po co Jezus zada\u0142 trzykrotnie to samo pytanie? Czy\u017cby Piotr niedos\u0142ysza\u0142? S\u0105dz\u0119, \u017ce Zbawiciel podkre\u015bli\u0142, jak wa\u017cny jest spok\u00f3j my\u015blenia, jak istotne jest umiej\u0119tne korzystanie z umys\u0142u, jakim obdarzy\u0142 nas Stw\u00f3rca. Ta rozmowa odzwierciedla wag\u0119, jak\u0105 przywi\u0105zuje B\u00f3g do jako\u015bci wzajemnego komunikowania si\u0119 i z Nim, i z drugim cz\u0142owiekiem. Chocia\u017c tre\u015b\u0107 zadawanych przez Chrystusa pyta\u0144 by\u0142a z pozoru trzykrotnie taka sama, to jednak ka\u017cde z nich by\u0142o inne, ka\u017cde kolejne nios\u0142o bogatszy \u0142adunek i dociera\u0142o do coraz g\u0142\u0119bszych pok\u0142ad\u00f3w umys\u0142u Piotra. Dopiero za trzecim razem dotar\u0142o do samej \u017arenicy jego umys\u0142u!<\/p>\n
Rozmowa z Bogiem to niewyobra\u017calny zaszczyt. Je\u017celi chcemy z Nim rozmawia\u0107, musimy wy\u0142\u0105czy\u0107 ca\u0142e \u201eoprzyrz\u0105dowanie\u201d tego \u015bwiata. Je\u017celi jeste\u015bmy w biegu, zatrzymajmy si\u0119 i usi\u0105d\u017amy u Jego st\u00f3p. Nie karmmy swoich zmys\u0142\u00f3w zatrutym pokarmem, ale \u201emy\u015blmy tylko o tym co poczciwe, co sprawiedliwe, co czyste, co mi\u0142e, co chwalebne, co jest cnot\u0105 i godne pochwa\u0142y\u201d20.<\/p>\n
Mariusz S\u0142ociak<\/p>\n
1 Kwabena Boahen, Mikroprocesory neuromorficzne, w: \u201e\u015awiat Nauki\u201d, (8) 2007.
\n2 Roger Penrose, The Emperor\u2019s New Mind, Oxford University Press 2000.
\n3 Mikroprocesory\u2026
\n4 Zob. Ps 139,4.
\n5 Zob. Ef 4,23.
\n6 W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, Historia filozofii, PWN 2007.
\n7 M.J. Ryan, Pot\u0119ga cierpliwo\u015bci, Wydawnictwo Helion 2007.
\n8 Klaus Manhart, Naraz czy po kolei?, w: \u201e\u015awiat Nauki\u201d, 1 (6) 2005.
\n9 Kathie Hafner, You There, at the Computer: Pay Attention, w: \u201eThe New York Times\u201d, February (10) 2005.
\n10 Maryanne Wolf, Proust and the Squid: The Story and Science of the Reading Brain.
\n11 Pawe\u0142 Misiak, T\u0119sknota za rozumem, w: \u201eForum Akademickie\u201d, Nr 6\/1999.
\n12 Tam\u017ce.
\n13 Michelle Effros, Ralph Koetter, Mauriel Medard, Sieci bez zator\u00f3w, w: \u201e\u015awiat Nauki\u201d, Nr 7\/2007.
\n14 Susan Greenfield, Poszukiwanie to\u017csamo\u015bci w XXI wieku.
\n15 Andrzej Krzywka, Informacja-Wiedza-M\u0105dro\u015b\u0107, w: \u201eEdukacja i Dialog\u201d, Nr 2 (165), luty 2005.
\n16 Ef 1,8.
\n17 Prz 2,1-6.
\n18 Kol 2,3.
\n19 J 21,15-17.
\n20 Flp 4,8.<\/p>\n
\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/znakiczasu.pl\/szlachetne-zdrowie\/64-chora-wyobraznia<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy internet, iPody, telefony kom\u00f3rkowe i wszelkiej ma\u015bci nowoczesne systemy informatyczne nale\u017cy zaliczy\u0107 do pozytywnych zdobyczy ludzko\u015bci? Czy dobro mo\u017ce by\u0107 z\u0142em? Czy wi\u0119cej mo\u017ce oznacza\u0107 mniej? Jak wp\u0142ywa to na nasz umys\u0142? Warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym w\u0142a\u015bnie w … Czytaj dalej