{"id":502,"date":"2010-12-23T09:41:57","date_gmt":"2010-12-23T08:41:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=502"},"modified":"2011-02-24T22:44:34","modified_gmt":"2011-02-24T21:44:34","slug":"502","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/?p=502","title":{"rendered":"Dieta wegetaria\u0144ska a witamina B12"},"content":{"rendered":"

Poni\u017csza tre\u015b\u0107 jest pisemn\u0105 odpowiedzi\u0105 na pytania pojawiaj\u0105ce si\u0119 w dyskusji po wyk\u0142adzie Agaty Radosh pt.: \u201eDieta wegetaria\u0144ska a dzieci\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 przedstawiony dnia 28 XI 2010 w Poznaniu.<\/em>
\n<\/p>\n

W trakcie wyk\u0142adu pt.: \u201eDieta wegetaria\u0144ska a dzieci\u201d, kt\u00f3ry przedstawi\u0142am 28 XI 2010 r. w Poznaniu, powiedzia\u0142am za dr. Romanem Pawlakiem, nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: \u201eZaleca si\u0119, aby weganie, wegetarianie, osoby starsze (powy\u017cej 50. roku \u017cycia), a tak\u017ce osoby, kt\u00f3re cz\u0119sto u\u017cywaj\u0105 \u015brodk\u00f3w na nadkwasot\u0119, spo\u017cywa\u0142y witamin\u0119 B12 w postaci suplement\u00f3w\u201d. Po wyk\u0142adzie s\u0142uchacze chcieli upewni\u0107 si\u0119, czy dobrze zrozumieli jego tre\u015b\u0107, a szczeg\u00f3lnie aspekt suplementacji witaminy B12 w grupie wegetarian (wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0142uchaczy kierowa\u0142a si\u0119 pogl\u0105dem, wg kt\u00f3rego tylko weganie nara\u017ceni s\u0105 na niedob\u00f3r tej witaminy).
\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce weganie powinni korzysta\u0107 z suplement\u00f3w witaminy B12. Je\u015bli chodzi o wegetarian, decyzja ta budzi wci\u0105\u017c kontrowersje. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wegetarianie powinni podj\u0105\u0107 tak\u0105 decyzj\u0119 po analizie swojego sposobu od\u017cywiania, to znaczy po uwzgl\u0119dnieniu cz\u0119stotliwo\u015bci i ilo\u015bci spo\u017cywanych produkt\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego. Im d\u0142u\u017cej stosuje si\u0119 diet\u0119 wegetaria\u0144ska, tym st\u0119\u017cenie witaminy B12 okazuje si\u0119 by\u0107 mniejsze.
\nOsoby stosuj\u0105ce diet\u0119 wegetaria\u0144sk\u0105 zwykle \u015bwiadome s\u0105 niekorzystnego wp\u0142ywu produkt\u00f3w nabia\u0142owych na organizm i nie spo\u017cywaj\u0105 ich w dostatecznych ilo\u015bciach, tym samym – w ilo\u015bciach wystarczaj\u0105cych do zaspokojenia zapotrzebowania organizmu na witamin\u0119 B12. Dlatego, bazuj\u0105c na badaniach przeprowadzanych na populacji laktoowowegetarian, kt\u00f3re wykaza\u0142y znaczny jej niedob\u00f3r, zaleca si\u0119 suplementacj\u0119 witaminy B12 tak\u017ce w grupie wegetarian lub w\u0142\u0105czenie do diety odpowiedniej ilo\u015bci produkt\u00f3w fortyfikowanych w witamin\u0119 B12.
\nPoni\u017cej zamieszczam kilka fragment\u00f3w wiarygodnych tekst\u00f3w, poruszaj\u0105cych temat witaminy B12 w diecie wegetaria\u0144skiej.<\/p>\n

1.<\/strong><\/p>\n

\u201eSuplementacja B12 u wegan jest konieczna. Badania wykazuj\u0105, \u017ce oko\u0142o 60% wegan ma subkliniczne (bezobjawowe ) niedobory tej witaminy, a u dzieci przypadki niedobor\u00f3w s\u0105 o wiele cz\u0119stsze, poniewa\u017c nie maj\u0105 one zapas\u00f3w tej witaminy w w\u0105trobie. Niedob\u00f3r ujawnia si\u0119 wysokim st\u0119\u017ceniem homocysteiny i kwasu MMA w surowicy, a czasem dochodzi nawet do klasycznych niedobor\u00f3w manifestuj\u0105cych si\u0119 uszkodzeniem uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n

W przypadku wegetarian decyzja o podj\u0119ciu suplementacji powinna by\u0107 uzale\u017cniona od ilo\u015bci spo\u017cywanego nabia\u0142u. Je\u017celi dzieci i doro\u015bli nie spo\u017cywaj\u0105 regularnie wi\u0119kszych ilo\u015bci produkt\u00f3w mlecznych, zaleca si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 do diety preparat z witamin\u0105 B12.<\/p>\n

U wegetarian wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119\u015bciej niedobory subkliniczne, klasyczne niedobory zdarzaj\u0105 si\u0119 rzadko. Ryzykowa\u0107 nie warto, tym bardziej, \u017ce witamina ta nie jest w og\u00f3le toksyczna\u201d.
\nmgr Ma\u0142gorzata Desmond<\/p>\n

2.<\/strong><\/p>\n

\u201eU niekt\u00f3rych wegetarian poziom witaminy B12 jest niewystarczaj\u0105cy, gdy\u017c z wiarygodnych \u017ar\u00f3de\u0142 B12 korzystaj\u0105 nieregularnie [12,46,47]. Laktoowowegetarianie mog\u0105 uzyskiwa\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 witaminy B12 z nabia\u0142u, jaj czy innych niezawodnych \u017ar\u00f3de\u0142 tej witaminy (pokarmy wzbogacone, suplementy) pod warunkiem regularnego ich spo\u017cywania. Teoretycznie jest to mo\u017cliwe, ale praktycznie laktoowowegetarianie nagminnie diagnozowani s\u0105 z niedoborem witaminy B12*. W przypadku wegan, witamina B12 musi by\u0107 pozyskiwana poprzez regularne przyjmowanie pokarm\u00f3w wzbogacanych t\u0105 witamin\u0105, takich jak wzbogacone mleka sojowe i napoje ry\u017cowe, niekt\u00f3re p\u0142atki \u015bniadaniowe i zast\u0119pniki mi\u0119sa lub dro\u017cd\u017ce spo\u017cywcze \u201eRed Star Vegetarian Support Formula\u201d(dro\u017cd\u017ce dost\u0119pne w Polsce, nie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy B12**); w przeciwnym razie potrzebne jest codzienne (lub kilka razy w tygodniu wi\u0119ksza dawka**) przyjmowanie suplementu B12. Nie istnieje produkt ro\u015blinny, kt\u00f3ry bez wzbogacenia zawiera\u0142by jak\u0105kolwiek istotn\u0105 ilo\u015b\u0107 aktywnej witaminy B12. Za wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142o aktywnej witaminy B12 nie mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c uznawane fermentowane produkty sojowe (tak\u017ce kapusta kiszona, kie\u0142ki, spirulina, nori czy inne glony**). [12,46].<\/p>\n

Diety wegetaria\u0144skie s\u0105 przewa\u017cnie bogate w kwas foliowy, co mo\u017ce maskowa\u0107 hematologiczne objawy niedoboru witaminy B12. W ten spos\u00f3b niedob\u00f3r tej witaminy mo\u017ce pozosta\u0107 niewykryty do momentu pojawienia si\u0119 oznak i objaw\u00f3w neurologicznych [47]. Poziom witaminy B12 najlepiej okre\u015bla\u0107 poprzez oznaczenie w surowicy krwi poziomu homocysteiny, kwasu metylomalonowego lub holotranskobalaminy II [48]\u201d.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Powy\u017cszy fragment jest cz\u0119\u015bci\u0105 stanowiska Ameryka\u0144skiego Stowarzyszenia Dietetycznego w kwestii diet wegetaria\u0144skich.
\nhttp:\/\/empatia.pl\/str.php?dz=118&id=859&str=3<\/em><\/p>\n

3.<\/strong><\/p>\n

\u201eAdwenty\u015bci s\u0105 cz\u0119sto badani pod wzgl\u0119dem wp\u0142ywu diety wegetaria\u0144skiej na zdrowie, gdy\u017c popularyzuj\u0105 wegetarianizm w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w swojego Ko\u015bcio\u0142a i du\u017cy procent wiernych stosuje diet\u0119 wegetaria\u0144sk\u0105. W ostatnich latach zwi\u0119ksza si\u0119 w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c ilo\u015b\u0107 os\u00f3b stosuj\u0105cych diet\u0119 wega\u0144sk\u0105. Co wi\u0119cej, Adwenty\u015bci du\u017co rzadziej ni\u017c og\u00f3\u0142 populacji pal\u0105 papierosy czy pij\u0105 alkohol. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce prowadz\u0105 podobny styl \u017cycia, du\u017co \u0142atwiej bada\u0107 u nich wp\u0142yw samej diety\u201d.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Co nauka m\u00f3wi o wega\u0144skim od\u017cywianiu, Jack Norris
\nhttp:\/\/empatia.pl\/magazyn\/teksty\/co_nauka_mowi_o_weganskim_odzywianiu_norris.pdf<\/em><\/p>\n

\u201eWed\u0142ug bada\u0144 przeprowadzonych na przestrzeni lat w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, takich jak np. wyznawcy Ko\u015bcio\u0142a Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego (zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d wegan jak i laktoowowegetarian), os\u00f3b stosuj\u0105cych diet\u0119 makrobiotyczn\u0105, czy tak zwan\u0105 Natural Hygiene i Living Diet, niedob\u00f3r witaminy B-12 wynosi\u0142 od 12 a\u017c do 94%. W\u015br\u00f3d Adwentyst\u00f3w niedob\u00f3r B-12 oszacowano na 53% w\u015br\u00f3d laktoowowegetarian i 60% do 89% w\u015br\u00f3d wegan (w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych badaniach)\u201d. W badaniu na pastorach adwentystycznych, w zale\u017cno\u015bci od poziomu B12 w surowicy krwi, niedob\u00f3r tej witaminy wynosi\u0142 53% albo 73%*.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: B-12 – prawdy i mity<\/a>, dr Roman Pawlak
\nhttp:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=116<\/em><\/p>\n

\u201eProcent wegetarian, cz\u0142onk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego z niedoborem tej witaminy si\u0119ga oko\u0142o 50% do oko\u0142o 70%*, a w\u015br\u00f3d wegan niedob\u00f3r odnotowuje si\u0119 u 60 do prawie 90% os\u00f3b. Nie jest r\u00f3wnie\u017c prawd\u0105, jak twierdz\u0105 niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017ce symptomy niedoboru witaminy B-12 nie s\u0105 widoczne u wegetarian. Przeciwnie, osoby spo\u017cywaj\u0105ce diet\u0119 opart\u0105 na produktach ro\u015blinnych wykazuj\u0105 takie symptomy niezale\u017cnie od rejonu geograficznego, w jakim \u017cyj\u0105. Badania pokazuj\u0105 niedobory zar\u00f3wno u doros\u0142ych i starszych wegetarian, u dzieci, a nawet u niemowl\u0105t karmionych piersi\u0105 matek z niedoborem tej witaminy\u201d.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: B-12 – prawdy i mity<\/a>, dr Roman Pawlak
\nhttp:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=116<\/em><\/p>\n

4.<\/strong><\/p>\n

\u201eKwestia tej witaminy jest bardzo wa\u017cna dla wegan, ale r\u00f3wnie\u017c dla niekt\u00f3rych laktoowowegetarian, je\u015bli spo\u017cywaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie pokarmy ro\u015blinne. Laktoowowegetarianie nagminnie diagnozowani s\u0105 z niedoborem witaminy B12*. Im mniej produkt\u00f3w zwierz\u0119cych w diecie, tym wa\u017cniejsze staje si\u0119 zadbanie o witamin\u0119 B12. Zatem nie jest to problem wy\u0142\u0105cznie wegan. Produkty ro\u015blinne nie zawieraj\u0105 witaminy B12\u201d.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Co nauka m\u00f3wi o wega\u0144skim od\u017cywianiu, Jack Norris
\nhttp:\/\/empatia.pl\/magazyn\/teksty\/co_nauka_mowi_o_weganskim_odzywianiu_norris.pdf<\/em><\/p>\n

5.<\/strong><\/p>\n

\u201eZdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 na wegetarianach czy weganach pokazuje, \u017ce wyst\u0119puj\u0105cy u nich niedob\u00f3r witaminy B-12 si\u0119ga od 12 do 94% os\u00f3b badanych, w zale\u017cno\u015bci od rodzaju bada\u0144 i samych badanych. (\u2026) Badania pokazuj\u0105, \u017ce wegetarianie nie suplementuj\u0105cy witaminy B-12 maj\u0105 znaczny jej niedob\u00f3r\u201d.<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Komentarz dr. Romana Pawlaka do artyku\u0142u Agaty Radosh pt.: Suplementacja witaminy B12 <\/a>
\nhttp:\/\/blog.siegnijpozdrowie.org\/2010\/10\/suplementacja-witaminy-b12.html<\/em><\/p>\n

6.<\/strong><\/p>\n

\u201eChocia\u017c zapotrzebowanie na witamin\u0119 B12 kobiet karmi\u0105cych piersi\u0105 nie wzrasta znacz\u0105co (o oko\u0142o 30% ) i wynosi 4,0 mq\/dob\u0119 [33], to w przypadku matek na diecie wegetaria\u0144skiej zwraca si\u0119 na ni\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. Jest to zwi\u0105zane z nisk\u0105 poda\u017c\u0105 produkt\u00f3w b\u0119d\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142em tej witaminy w ich \u017cywieniu. W wielu doniesieniach opisano niedobory witaminy B12 u niemowl\u0105t karmionych piersi\u0105, kt\u00f3rych matki stosuj\u0105 diet\u0119 wegetaria\u0144sk\u0105 [7, 11, 14, 16, 20, 26, 29]. Obserwowane efekty niedoboru tej witaminy obejmowa\u0142y: anemi\u0119 megaloblastyczn\u0105, kwasic\u0119 metylomalonow\u0105, zaburzenia neurologiczne.<\/p>\n

W badaniach Speckera i wsp. [25] wykazano znacz\u0105co ni\u017csze poziomy witaminy B12 w osoczu i mleku matek na diecie makrobiotycznej w por\u00f3wnaniu z matkami na diecie konwencjonalnej. W przypadku wegetarianek st\u0119\u017cenie witaminy B12 by\u0142o tym mniejsze im d\u0142u\u017cszy by\u0142 czas stosowania diety. Stwierdzono ponadto, \u017ce efektem niskiego pobrania witaminy B12 z pokarmu matki by\u0142y podwy\u017cszone poziomy kwasu metylomalonowego w moczu niemowl\u0105t. Biochemicznym wska\u017anikiem niedoboru witaminy B12 jest podwy\u017cszony poziom kwasu metylomalonowego.<\/p>\n

W innym badaniu [20] przedstawiono spo\u017cycie witaminy B12, jej zawarto\u015b\u0107 w osoczu oraz w pokarmie u matek karmi\u0105cych piersi\u0105 na diecie laktowegetaria\u0144skiej i tradycyjnej. Obie grupy kobiet przyjmowa\u0142y preparaty witaminy B12 ju\u017c w okresie ci\u0105\u017cy. Poda\u017c tej witaminy z diety z uwzgl\u0119dnieniem suplementacji, u matek laktowegetarianek by\u0142a ponad dwukrotnie mniejsza (4,6 \u00b11,4 mq\/dob\u0119) ni\u017c u matek od\u017cywiaj\u0105cych si\u0119 w spos\u00f3b tradycyjny (11,7 \u00b1 2,5 mq\/dob\u0119). W konsekwencji podobna r\u00f3\u017cnica dotyczy\u0142a poziomu st\u0119\u017cenia witaminy B12 w osoczu i w pr\u00f3bkach mleka kobiecego. Biochemiczne wska\u017aniki niedoboru witaminy B12 obserwowano tylko u jednego u niemowl\u0119cia w grupie laktowegetarianek. Autorzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce odnotowanie tego przypadku, sugeruje potrzeb\u0119 stosowania dla kobiet karmi\u0105cych piersi\u0105 na diecie laktowegetaria\u0144skiej \u017cywno\u015bci wzbogaconej w witamin\u0119 B12 oraz suplementacj\u0119 witamin\u0105 B12 kobiet zar\u00f3wno w okresie ci\u0105\u017cy i karmienia. Sugeruj\u0105 tak\u017ce, \u017ce wi\u0119ksza liczba przypadk\u00f3w niedobor\u00f3w witaminy B12 mog\u0142aby mie\u0107 miejsce gdyby matki w grupie laktowegetarianek nie by\u0142yby suplementowane w czasie ci\u0105\u017cy i laktacji i\/lub metody analizy wska\u017anik\u00f3w niedobor\u00f3w by\u0142y czulsze.<\/p>\n

Wyniki bada\u0144 Dagnelie i wsp. [4] wskazywa\u0142y na oko\u0142o 20% ni\u017csze st\u0119\u017cenie witaminy B12 w mleku kobiet na diecie makrobiotycznej w por\u00f3wnaniu z jej zawarto\u015bci\u0105 w mleku kobiet na diecie tradycyjnej. W badaniu tym stwierdzono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na wy\u017cszy poziom tej witaminy w mleku wegetarianek wp\u0142ywa\u0142o okresowe spo\u017cywanie produkt\u00f3w mi\u0119snych i ryb, a nie produkt\u00f3w mlecznych\u201d.<\/p>\n

Ma\u0142gorzata Struci\u0144ska (Zak\u0142ad \u017bywienia, Instytut Matki i Dziecka), Dieta wegetaria\u0144ska matki karmi\u0105cej piersi\u0105 w \u015bwietle zalece\u0144 \u017cywieniowych, Rocznik Pa\u0144stwowego Zak\u0142adu Higieny, 2002, 53, nr 1, ss. 65-79.<\/em><\/p>\n

Wniosek:<\/strong><\/p>\n

Jak wynika z powy\u017cszych tre\u015bci, w trosce o w\u0142asne zdrowie, nie tylko weganie, ale r\u00f3wnie\u017c wegetarianie dopuszczaj\u0105cy do diety nabia\u0142 i jaja, chc\u0105c unikn\u0105\u0107 powa\u017cnych konsekwencji wynikaj\u0105cych z niedobor\u00f3w witaminy B12, powinni rozpocz\u0105\u0107 jej suplementacj\u0119 w postaci tabletek lub wzbogaci\u0107 swoj\u0105 diet\u0119 w wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 produkt\u00f3w fortyfikowanych t\u0105 witamin\u0105.<\/p>\n

Agata Radosh
\npromotor zdrowia<\/em>
\nwww.siegnijpozdrowie.org<\/p>\n

Konsultacja medyczna:<\/p>\n

dr Roman Pawlak
\nmgr Ma\u0142gorzata Desmond<\/p>\n

Dr Roman Pawlak<\/strong> jest profesorem od\u017cywiania i dietetyki na East Carolina University w Greenville, N w USA. Studia doktoranckie uko\u0144czy\u0142 na University of Southern Mississippi. Na swojej uczelni wyk\u0142ada: Nutrition and Wellness (Dietetyka a zdrowie), Nutrition in Metabolism and Physiology (Dietetyka, metabolizm i fizjologia), Vegetarian Nutrition (Dietetyka wegetaria\u0144ska) i Nutrition Science (Dietetyka w uj\u0119ciu naukowym). Dr Pawlak jest cz\u0142onkiem American Society of Nutrition, American Dietetic Association i cz\u0142onkiem ekspert\u00f3w komisji Evidence Analysis przy American Dietetic Association dotycz\u0105cej diety wegetaria\u0144skiej. Szczeg\u00f3lnym zainteresowaniem profesora Pawlaka jest profilaktyka dietetyczna realizowana w oparciu o dzia\u0142alno\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i plac\u00f3wek spo\u0142ecznych. Roman Pawlak jest autorem ksi\u0105\u017cki \u201eI am the Lord who heals you\u201d oraz wsp\u00f3\u0142autorem ksi\u0105\u017cki \u201eMatka wegetarianka i jej dziecko\u201d. Badania naukowe dr. Pawlaka opublikowane s\u0105 w ameryka\u0144skich i mi\u0119dzynarodowych pismach naukowych, takich jak Ethnicity and Disease, Journal of Primary Prevention czy Journal of Nutrition Education and Behavior.<\/em><\/p>\n

Mgr Ma\u0142gorzata Desmond<\/strong> uko\u0144czy\u0142a Medycyn\u0119 \u017bywienia na University of West London w Wielkiej Brytanii, studia magisterskie na kierunku Dietetyka na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym oraz kurs Epidemiologii \u017bywienia w Imperial College London. Do niedawna dyrektor Edukacji \u017bywieniowej na prywatnej uczelni w Wielkiej Brytanii i Irlandii. Obecnie jest pracownikiem Kliniki Pediatrii Instytutu Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka w Mi\u0119dzylesiu, gdzie prowadzi badania weryfikuj\u0105ce wp\u0142yw diet ro\u015blinnych na zdrowie dzieci. Od listopada 2010 pracuje r\u00f3wnie\u017c w Carolina Medical Center w Warszawie, gdzie tworzy pierwsze w Polsce Centrum Medycyny \u017bywienia.<\/em><\/p>\n

*uwagi dr. Romana Pawlaka
\n**uwagi mgr Ma\u0142gorzaty Desmond<\/p>\n

Wi\u0119cej na ten temat czytaj w artykule dr. Romana Pawlaka \u201eB12-prawdy i mity\u201d <\/a>
\nhttp:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=116
\noraz artykule Agaty Radosh \u201eSuplementacja witaminy B12\u201d<\/a>
\nhttp:\/\/www.siegnijpozdrowie.org\/czytelnia\/?p=146<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poni\u017csza tre\u015b\u0107 jest pisemn\u0105 odpowiedzi\u0105 na pytania pojawiaj\u0105ce si\u0119 w dyskusji po wyk\u0142adzie Agaty Radosh pt.: \u201eDieta wegetaria\u0144ska a dzieci\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 przedstawiony dnia 28 XI 2010 w Poznaniu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[21,29,23,16,22],"class_list":["post-502","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ciekawe-artykuly","tag-badania-naukowe","tag-ciaza-wegetarianska","tag-weganizm","tag-wegetarianizm","tag-witamina-b12"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=502"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":619,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/502\/revisions\/619"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czytelnia.siegnijpozdrowie.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}