Co to jest zdrowie? Najbardziej znan\u0105 i najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 definicj\u0119 zdrowia sformu\u0142owa\u0142a \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) w preambule do swojego statutu z roku 1940: „Zdrowie jest stanem fizycznej, psychicznej i spo\u0142ecznej r\u00f3wnowagi”. Tw\u00f3rcy WHO rozumieli, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci zabezpieczenie trwa\u0142ego pokoju b\u0119dzie w du\u017cej mierze zale\u017ca\u0142o od poprawy zdrowia narod\u00f3w.<\/p>\n
Z definicji tej wyra\u017anie wynika, \u017ce troska o zdrowie to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c unikanie chor\u00f3b, obejmuje r\u00f3wnie\u017c sfer\u0119 samopoczucia i funkcjonowania pod wzgl\u0119dem fizycznym, psychicznym i spo\u0142ecznym. W tej definicji brakuje jednak elementu duchowego. By\u0107 mo\u017ce za\u0142o\u017cyciele WHO obawiali si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re narody mog\u0105 zg\u0142osi\u0107 zastrze\u017cenie przeciw podkre\u015blaniu elementu duchowego.<\/p>\n
Co obejmuje zdrowie fizyczne? Zdrowie fizyczne okre\u015bla si\u0119 zazwyczaj jako brak choroby czy niepe\u0142nosprawno\u015bci, a tak\u017ce posiadanie wystarczaj\u0105cej energii i witalno\u015bci, aby spe\u0142nia\u0107 codzienne obowi\u0105zki i aktywnie uczestniczy\u0107 w zaj\u0119ciach rekreacyjnych bez nadmiernego zm\u0119czenia.<\/p>\n
Zdrowie spo\u0142eczne to przede wszystkim umiej\u0119tno\u015b\u0107 nawi\u0105zywania wi\u0119zi z lud\u017ami i \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie. Istniej\u0105 dowody na to, \u017ce ludzie posiadaj\u0105cy dobre relacje spo\u0142eczne mniej choruj\u0105.<\/p>\n
Zdrowie psychiczne czy umys\u0142owe odnosi si\u0119 do braku nieprawid\u0142owo\u015bci psychicznych, jak r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015bci i sprawno\u015bci codziennych wyzwa\u0144 i funkcjonowania w \u015brodowisku spo\u0142ecznym bez do\u015bwiadczenia psychicznych, emocjonalnych i behawioralnych problem\u00f3w. Dobre psychiczne samopoczucie ma ogromny wp\u0142yw na zdrowie fizyczne. Niestety, wielu wybitnych lekarzy nadal podtrzymuje pogl\u0105d, \u017ce m\u00f3zg nie wywiera znacz\u0105cego wp\u0142ywu na organizm. Wielu naukowc\u00f3w nie wyra\u017ca ch\u0119ci prowadzenia bada\u0144 w tym kierunku, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 nad zwi\u0105zkiem m\u00f3zgu z zreszt\u0105 organizmu jest niesp\u00f3jna.<\/p>\n
Zdrowie duchowe<\/strong><\/p>\n Na jeszcze wi\u0119ksz\u0105 niech\u0119\u0107 napotykaj\u0105 pr\u00f3by podkre\u015blenia zdrowia duchowego oraz \u0142\u0105czenia spraw duchowych ze zdrowiem fizycznym. Jak dotychczas niewiele naukowych artyku\u0142\u00f3w opublikowano na ten temat. Wp\u0142ywa na to kilka czynnik\u00f3w. Po pierwsze, g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0105 jest fakt, \u017ce duchowe czynniki s\u0105 trudne do zbadania, a nauka jest przede wszystkim zainteresowana badaniem sprawdzalnych czynnik\u00f3w; nie\u0142atwo jest przyk\u0142ada\u0107 racjonaln\u0105 miar\u0119 do spraw duchowych. Ponadto nikt jak dot\u0105d nie ustali\u0142, jakie czynniki nale\u017ca\u0142oby wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 i jak je precyzyjnie zdefiniowa\u0107 i zmierzy\u0107. Po drugie, sprawy duchowe zaliczane s\u0105 do sfery osobistej. Niekt\u00f3rzy naukowcy nie chc\u0105 bra\u0107 pod uwag\u0119 czynnik\u00f3w duchowych w obawie, \u017ce badani b\u0119d\u0105 czu\u0107 si\u0119 ura\u017ceni albo nabior\u0105 uprzedze\u0144 do tego typu bada\u0144. Kolejnym powodem braku zainteresowania zdrowiem duchowym jest to, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna zsekularyzowana kultura jest zdominowana przez materializm i traktuje sprawy duchowe marginalnie.<\/p>\n Mimo to obserwujemy coraz wi\u0119ksze zainteresowanie tego typu badaniami. Przyk\u0142adem jest grupa naukowc\u00f3w z Jerozolimy. Dr Jechiel Friendlander z Hadasah University Hospital opublikowa\u0142 wyniki bada\u0144 po\u015bwi\u0119conych zwi\u0105zkowi mi\u0119dzy praktykowaniem religii a chorob\u0105 wie\u0144cow\u0105 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Jerozolimy. Wynika z nich, \u017ce \u017bydzi ze\u015bwiecczeni cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 na serce i maj\u0105 bardziej typowe czynniki ryzyka ni\u017c \u017bydzi ortodoksyjni. Im wi\u0119ksze religijne zaanga\u017cowanie badanych, tym mniejsze prawdopodobie\u0144stwo zachorowania na choroby serca.<\/p>\n Z nielicznych eksperymentalnych bada\u0144 na uwag\u0119 zas\u0142uguje to przeprowadzone przez doktora Melvina Pollnera z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Opublikowa\u0142 on kilka artyku\u0142\u00f3w na temat zdrowia duchowego. „Optymalne zdrowie duchowe” zosta\u0142o zdefiniowane jako „zdolno\u015b\u0107 odkrywania i wyra\u017cania podstawowych cel\u00f3w \u017cycia oraz d\u0105\u017cenie do nich, uczenie si\u0119 dawania i przyjmowania mi\u0142o\u015bci, rado\u015bci, pokoju, prowadzenia pe\u0142nego \u017cycia, dzia\u0142ania dla poprawy duchowego \u017cycia innych”. Redaktorzy pisma, w kt\u00f3rym ukaza\u0142y si\u0119 wyniki bada\u0144, stoj\u0105 zdecydowanie na stanowisku, \u017ce cz\u0142owiek posiada tak\u017ce wymiar duchowy, kt\u00f3rego pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia nie powinni lekcewa\u017cy\u0107 w kontaktach z pacjentami. Podkre\u015blono, \u017ce „przez wykluczenie elementu duchowego mo\u017cna ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci cz\u0142owieka”1.<\/p>\n Zdrowie a system wierze\u0144<\/strong><\/p>\n Interesuj\u0105ce jest, dok\u0105d naukowe badania zaprowadz\u0105 nas w przysz\u0142o\u015bci. Czy dojd\u0105 do wniosku, i\u017c wiara w jakiekolwiek b\u00f3stwo czy przyj\u0119cie jakiejkolwiek religii mo\u017ce prowadzi\u0107 do podobnych korzy\u015bci zdrowotnych? Inaczej m\u00f3wi\u0105c, nie liczy si\u0119 to, w co wierzysz, ale sam proces wierzenia. Jak zareagowa\u0142by\u015b na takie odkrycia? Wszystko wskazuje, \u017ce nie jest to oboj\u0119tne, w jakiego Boga czy b\u00f3stwo wierzymy. Czy jest to B\u00f3g Stw\u00f3rca? Tak jak napisano w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym: „I stworzy\u0142 B\u00f3g cz\u0142owieka na obraz sw\u00f3j. Na obraz Boga stworzy\u0142 ich. Jako m\u0119\u017cczyzn\u0119 i kobiet\u0119 stworzy\u0142 ich”2. Zosta\u0142o to r\u00f3wnie\u017c potwierdzone w czwartym przykazaniu biblijnego dekalogu: „Gdy\u017c w sze\u015bciu dniach uczyni\u0142 Pan niebo i ziemi\u0119, morze i wszystko, co w nich jest, a si\u00f3dmego dnia odpocz\u0105\u0142. Dlatego Pan pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 dzie\u0144 sabatu i po\u015bwi\u0119ci\u0142 go”3. Nie tylko nas stworzy\u0142, ale wzi\u0105\u0142 za nas pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. „Poniewa\u017c w nim zosta\u0142o stworzone wszystko, co jest na niebie i na ziemi, rzeczy widzialne i niewidzialne, czy to trony, czy panowania, czy nadziemskie w\u0142adze, czy zwierzchno\u015bci; wszystko przez niego i dla niego zosta\u0142o stworzone. On te\u017c jest przed wszystkimi rzeczami i wszystko na nim jest ugruntowane”4; „Albowiem tak B\u00f3g umi\u0142owa\u0142 \u015bwiat, \u017ce Syna swego jednorodzonego da\u0142, aby ka\u017cdy, kto we\u0144 wierzy, nie zgin\u0105\u0142, ale mia\u0142 \u017cywot wieczny”5.<\/p>\n Cho\u0107 jako chrze\u015bcijanie jeste\u015bmy na tej ziemi pielgrzymami, jest wiele rad zdrowotnych, kt\u00f3re przyjmujemy, aby uczyni\u0107 nasze \u017cycie nieco \u0142atwiejszym, bardziej efektywnym i mniej uci\u0105\u017cliwym. Pocz\u0105wszy od wyboru od\u017cywiania a\u017c po wyb\u00f3r Boga, kt\u00f3remu ufamy, wszystko jest wa\u017cne.<\/p>\n B\u00f3g nie mo\u017ce uczyni\u0107 tak, aby ci, kt\u00f3rzy nie przyjmuj\u0105 Jego rad, zmierzaj\u0105 w przeciwnym kierunku, nie trzymaj\u0105c si\u0119 w\u0142a\u015bciwych zasad \u017cycia, tak\u017ce cieszyli si\u0119 dobrym zdrowiem. Chrystus wyra\u017anie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce poznanie Go jest jedynym sposobem, w jaki ludzie mog\u0105 do\u015bwiadczy\u0107 trwa\u0142ego pokoju i rado\u015bci, a tak\u017ce w przysz\u0142o\u015bci \u017cycia wiecznego.<\/p>\n Abraham Lincoln napisa\u0142, \u017ce „zostali\u015bmy stworzeni przez Boga tak, aby Mu ufa\u0107”. Innymi s\u0142owy, jedynie wtedy gdy post\u0119pujemy zgodnie z tym, jak zostali\u015bmy stworzeni przez Boga, i je\u015bli polegamy na Nim, mo\u017cemy do\u015bwiadczy\u0107 pe\u0142nego zdrowia i zadowolenia z \u017cycia. \u017bycie bez wi\u0119zi z Bogiem nie daje pe\u0142nego zdrowia i zadowolenia, gdy\u017c cz\u0142owiek nie spe\u0142nia funkcji, do kt\u00f3rej zosta\u0142 stworzony. Tak jak fizycznie mo\u017cemy zachowa\u0107 dobre samopoczucie i zdrowie oraz uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami, tak samo dotyczy to naszej duchowej natury. Zdrowie nie jest czym\u015b, co si\u0119 posiada, ale czym\u015b, do czego si\u0119 d\u0105\u017cy. Nie jest czym\u015b, co si\u0119 zdobywa, ale raczej sposobem \u017cycia. Cz\u0142owiek nigdy nie mo\u017ce powiedzie\u0107: jestem zdrowy; zamiast tego zawsze powinien by\u0107 zaanga\u017cowany w proces d\u0105\u017cenia do celu, kt\u00f3re si\u0119 nigdy nie ko\u0144czy.<\/p>\n Por\u00f3wnanie do duchowego \u017cycia jest uderzaj\u0105ce. Nigdy nie b\u0119dziemy w stanie powiedzie\u0107, \u017ce osi\u0105gn\u0119li\u015bmy cel duchowego \u017cycia, p\u00f3ki Chrystus w czasie swego powt\u00f3rnego przyj\u015bcia nie zabierze nas do swego wiecznego domu. Chrystus jest naszym Stw\u00f3rc\u0105 i Odkupicielem. Kroczenie przez \u017cycie bez Niego jest nieskuteczne.<\/p>\n Zdrowie wed\u0142ug Biblii<\/strong><\/p>\n Warto tak\u017ce pomy\u015ble\u0107, co Pismo \u015awi\u0119te m\u00f3wi na temat zdrowia. Kiedy Jezus poprosi\u0142 Mateusza, poborc\u0119 podatk\u00f3w, by „poszed\u0142 za Nim”, ten w dow\u00f3d rado\u015bci urz\u0105dzi\u0142 przyj\u0119cie dla przyjaci\u00f3\u0142, na kt\u00f3rym honorowymi go\u015b\u0107mi byli Jezus i Jego uczniowie. Kiedy pe\u0142ni uprzedze\u0144 faryzeusze krytykowali Jezusa, \u017ce zasiada przy jednym stole z „grzesznikami”, jak nazywali poborc\u00f3w podatk\u00f3w, Jezus powiedzia\u0142: „Nie potrzebuj\u0105 zdrowi [grec. hygieino] lekarza, lecz ci, kt\u00f3rzy si\u0119 \u017ale maj\u0105. Nie przyszed\u0142em wzywa\u0107 do upami\u0119tnia sprawiedliwych, ale grzesznych”6. Greckie s\u0142owo hygieino pochodzi od s\u0142owa hygies \u2014 \u2018zdrowie\u2019. Aposto\u0142 Pawe\u0142 wielokrotnie u\u017cywa tego samego s\u0142owa na okre\u015blenie „zdrowej nauki”7, „zdrowych zasad”8, „zdrowej wiary”9.<\/p>\n Najcz\u0119\u015bciej stosowanym biblijnym przyk\u0142adem u\u017cycia tego s\u0142owa jest drugi wiersz Trzeciego Listu Jana: „Umi\u0142owany! Modl\u0119 si\u0119 o to, aby ci si\u0119 we wszystkim dobrze powodzi\u0142o i aby\u015b by\u0142 zdr\u00f3w tak, jak dobrze si\u0119 ma dusza twoja”.<\/p>\n W Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym zdrowie jest nieroz\u0142\u0105czne z dobrym samopoczuciem fizycznym i psychicznym. Na przyk\u0142ad w Psalmie 6, powsta\u0142ym jako wyraz \u017calu Dawida po \u015bmierci syna Absaloma, czytamy: „Uzdr\u00f3w mnie, Panie, bo strwo\u017cy\u0142y si\u0119 ko\u015bci moje, a dusza moja bardzo si\u0119 zatrwo\u017cy\u0142a”10. Podobne my\u015bli znajdziemy w Psalmie 22 oraz 31: „Zmi\u0142uj si\u0119 nade mn\u0105, Panie, bom jest uci\u015bniony! Zm\u0119tnia\u0142o od zgryzoty oko moje, dusza i wn\u0119trzno\u015bci moje. Bo \u017cycie moje up\u0142ywa w bole\u015bci, a lata moje w westchnieniach, si\u0142a moja s\u0142abnie z powodu winy mojej, a ko\u015bci moje usychaj\u0105”11.<\/p>\n W Przypowie\u015bciach Salomona raz po raz podkre\u015blane s\u0105 korzy\u015bci dla zdrowia wyp\u0142ywaj\u0105ce z poznania Boga. „Synu m\u00f3j! Nie zapominaj mojej nauki, a twoje serce niech nie zapomina moich przykaza\u0144, bo one przed\u0142u\u017c\u0105 ci dni i lata \u017cycia oraz zapewni\u0105 ci pok\u00f3j (…). Nie uwa\u017caj si\u0119 za m\u0105drego, b\u00f3j si\u0119 Pana, unikaj z\u0142ego! To wyjdzie na zdrowie twojemu cia\u0142u i od\u015bwie\u017cy twoje ko\u015bci”12. „Synu m\u00f3j zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na moje s\u0142owa \u2014 nak\u0142o\u0144 ucha do moich m\u00f3w! Nie spuszczaj ich z oczu, zachowaj je w g\u0142\u0119bi serca, bo one s\u0105 \u017cyciem dla tych, kt\u00f3rzy je znajduj\u0105, i lekarstwem dla ca\u0142ego ich cia\u0142a”13. „Boja\u017a\u0144 Pana jest krynic\u0105 \u017cycia (…). Umys\u0142 spokojny zapewnia cia\u0142u \u017cycie, lecz nami\u0119tno\u015b\u0107 toczy cz\u0142onki jak rak”14.<\/p>\n Podobnie wypowiada si\u0119 dziewi\u0119tnastowieczna chrze\u015bcija\u0144ska reformatorka Ellen G. White w klasycznej pozycji po\u015bwi\u0119conej zagadnieniu zdrowia pt. \u015aladami Wielkiego Lekarza. Przede wszystkim mocno akcentuje zwi\u0105zek istniej\u0105cy pomi\u0119dzy zdrowiem fizycznym, psychicznym i duchowym. „Wszystko, co szkodzi zdrowiu, pomniejsza nie tylko si\u0142y cielesne, ale os\u0142abia si\u0142y duchowe i moralne”15. „Zwi\u0105zek, jaki istnieje pomi\u0119dzy umys\u0142em a cia\u0142em, jest bardzo \u015bcis\u0142y. Gdy jedno choruje, drugie to odczuwa (…). Odwaga, nadzieja, wiara, ufno\u015b\u0107 podtrzymuj\u0105 zdrowie i przed\u0142u\u017caj\u0105 \u017cycie”16.<\/p>\n Jest bardzo wa\u017cne, by pozna\u0107 \u2014 zar\u00f3wno z biblijnej, jak i naukowej perspektywy \u2014 czym jest zdrowie i co si\u0119 na nie sk\u0142ada.<\/p>\n Oprac. W\u0142adys\u0142aw Polok<\/p>\n [Opracowano na podstawie ksi\u0105\u017cki dr. Davida C. Niemana pt. Adwentystyczny styl zdrowego \u017cycia, Warszawa 1992].<\/p>\n 1 „Journal of Health and Social Behaviour” 30\/1989, s. 92-104. \u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/znakiczasu.pl\/szlachetne-zdrowie\/225-religia-a-zdrowie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Co to jest zdrowie? Najbardziej znan\u0105 i najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 definicj\u0119 zdrowia sformu\u0142owa\u0142a \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) w preambule do swojego statutu z roku 1940: „Zdrowie jest stanem fizycznej, psychicznej i spo\u0142ecznej r\u00f3wnowagi”. Tw\u00f3rcy WHO rozumieli, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci zabezpieczenie trwa\u0142ego … Czytaj dalej
\n2 Rdz 1,27.
\n3 Wj 20,11.
\n4 Kol 1,16-17.
\n5 J 3,16.
\n6 \u0141k 5,31.
\n7 1 Tm 1,10.
\n8 2 Tm 1,13 Biblia Tysi\u0105clecia.
\n9 Tyt 1,13 Biblia Tysi\u0105clecia.
\n10 Ps 6,3-4.
\n11 Ps 31,10-11.
\n12 Prz 33,1-2.7-8.
\n13 Prz 4,20-22.
\n14 Prz 14,17-30.
\n15 Warszawa 2009, s. 11. 16 Tam\u017ce, s. 81.<\/p>\n